Bożena Płonka-Syroka

„Moja koleżanka z podstawówki”

W południe 24 sierpnia 2026 r. pożegnaliśmy na cmentarzu Grabiszyńskim wybitną wrocławską uczoną prof. dr hab. Bożenę Płonkę-Syrokę, historyka medycyny, antropologa wiedzy od wielu lat związaną z Akademią Medyczną, później Uniwersytetem Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Instytutem Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytetem Wrocławskim, a w ostatnich latach z Collegium Witelona Uczelnią Państwową w Legnicy. Po mszy żałobnej celebrowanej przez księdza, przyjaciela Pani Profesor ceremonię poprowadził prof. Krzysztof Wronecki, wieloletni znajomy uczonej. Mowy pożegnalne wygłosili kolejno prof. Marcin Mączyński ‒ dziekan Wydziału Farmacji UMW ‒ dr Monika Wierzbicka ‒ prorektor ds. dydaktyki i studentów Collegium Witelona, Ludwik Szydłak, szwagier Zmarłej, który odczytał wzruszający list prof. Fatmy Arin Namal z uniwersytetu w Stambule. Mowy pożegnalne bardzo osobistymi słowami zakończyła prof. Agnieszka Piwowar ‒ prorektor ds. studentów i dydaktyki UMW. Uczona spoczęła w rodzinnym grobowcu obok rodziców i męża Andrzeja, z którym przez lata stanowili doskonały duet naukowy.

Prof. Bożena Płonka-Syroka urodziła się 28.08.1957 roku we Wrocławiu, w rodzinie lekarskiej. Po ukończeniu IX Liceum Ogólnokształcącego i zdaniu matury kontynuowała naukę na Wydziale Historii Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie w roku 1980 uzyskała magisterium. W Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk uzyskała kolejne stopnie naukowe. W 1987 roku doktorat na podstawie pracy Recepcja doktryn medycznych przełomu XVIII i XIX wieku w polskich ośrodkach akademickich w latach 1784-1863. W roku 2000 stopień doktora habilitowanego na podstawie dorobku naukowego i rozprawy pt. Medycyna niemiecka nurtu niematerialistycznego (1797-1848) i polska recepcja jej teorii i doktryn w XX stuleciu. 16 września 2016 roku otrzymała tytuł naukowy profesora w dziedzinie historii medycyny. Całe swoje życie zawodowe związała z Akademią Medyczną, następnie Uniwersytetem Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, pracując kolejno jako asystent (1980-1987), adiunkt (1988-1992), profesor nadzwyczajny (2007-2016) i profesor zwyczajny (2016-2023). Po przejściu na emeryturę akademicką współpracowała z Wydziałem Nauk o Zdrowiu i Kulturze Fizycznej legnickiej uczelni Collegium Witelona, prowadząc zajęcia z etyki i socjologii medycyny.

Prof. Bożena Płonka-Syroka była promotorką trzech przewodów doktorskich, ponad 200 prac magisterskich i licencjackich na kierunkach: Farmacja i Analityka Medyczna, Historia i Etnologia oraz Zdrowie Publiczne. Była autorką 1 recenzji w postępowaniu na tytuł profesora, 17 na stopień doktora habilitowanego, 21 na stopień doktora. Przygotowała 350 recenzji wydawniczych książek i artykułów naukowych. Była założycielem i redaktorem naczelnym czasopism: „Roczniki Antropologii Wiedzy”, „Medycyna i okolice”, redaktorem 142 tomów monografii zbiorowych z serii „Studia z dziejów Kultury Medycznej”. Odbyła liczne staże zagraniczne, a także wygłosiła wiele gościnnych wykładów z zakresu historii medycyny. Zorganizowała ponad 140 konferencji naukowych cieszących się uznaniem środowiska naukowego w Polsce.

Będąc pracownikiem Akademii Medycznej/Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu kierowała licznymi programami naukowymi, których efektem były uznane publikacje między innymi: Recepcja doktryn medycznych przełomu XIX i XX wieku w polskich ośrodkach akademickich w latach 1974-1863 (1990), Medycyna niemiecka nurtu niematerialistycznego 1797-1848 i polska recepcja jej teorii i doktryn w dziewiętnastym stuleciu (1999), Mesmeryzm. Od Astrologii do bioenergoterapii (1992, 1994, 2007), Medycyna w historii i kulturze. Studia z antropologii wiedzy (2013), Medycyna w historii i kulturze (2016). Była autorką ponad 300 publikacji w czasopismach naukowych, m.in: „Kwartalniku Nauka i Technika”, „Medycyna Nowożytna”, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, „Archiwum Historii Medycyny i Farmacji”.

Poza historią medycyny bardzo ważnym obszarem zainteresowań i badan naukowych była historia fizjoterapii i lecznictwa uzdrowiskowego. Efektem prac nad tym zagadnieniem była seria wydawnicza Kultura uzdrowiskowa w Europie obejmująca 17 tomów, które doskonale uzupełniają piśmiennictwo nad tym niezwykle bogatym i ciekawym obszarem badań naukowych.

Pani Profesor była członkiem wielu prestiżowych towarzystw i gremiów naukowych w tym: Komisji Historii Nauk Medycznych Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN, Komitetu Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności, Polskiego Towarzystwa Historii Medycyny i Farmacji, Niemiecko-Polskiego Towarzystwa Historii Medycyny, Polskiego Towarzystwa Historiograficznego, członkiem założycielem Senackiej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli Akademickich i Senackiej Komisji Etyki. Była założycielką i prezesem fundacji naukowej Humanitas et Scientia.

Za swoje osiągniecia naukowe i organizacyjne otrzymała nagrody naukowe: Rektora Akademii Medycznej/Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu 1984, 1987, 1988, 1992, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego 2008 i 2011 oraz rektora Collegium Witelona 2025.

Wraz z odejściem prof. Bożeny Płonki-Syroki straciliśmy wybitnego naukowca, inspiratorkę wielu badan naukowych, dobrą koleżankę, która zawsze chętnie pomagała, wskazywała kierunki badań naukowych, zarażała swoją energią oraz życzliwością, z którą traktowała współpracowników i studentów. Dla nas, współpracowników, była jednocześnie przykładem sumiennego i konsekwentnego badacza posiadającego niedościgniony warsztat naukowy.

PS Poczytuję sobie za zaszczyt, że mogłem wspierać Panią Profesor w ostatnim okresie naznaczonym ciężką chorobą. Dużo rozmawialiśmy, snuła plany naukowe, konferencyjne, wydawnicze. Wierzyła, że to jeszcze nie czas na odchodzenie, że ma jeszcze dużo do zrobienia. Kiedy przychodziły gorsze dni mówiła, że ja jestem taki młody, a ona już taka stara. Prosiłem wówczas, aby tak nie mówiła, bo jestem tylko 8 lat młodszy i moglibyśmy być kolegami z podstawówki ‒ ja z klasy pierwszej, ona z ósmej. Rozbawił ją mój wywód na temat wieku i od tamtej pory nie mówiła przy mnie o starości, a telefonując do niej słyszałem „Witaj kolego z podstawówki”. Będzie nam Pani Profesor brakować.

dr Dariusz Lewera
Collegium Witelona Uczelnia Państwowa w Legnicy
Ośrodek Pamięci i Dokumentacji Historycznej Dolnośląskiej Izby Lekarskiej
Polskie Towarzystwo Historii Nauk Medycznych

Fot. z archiwum autora