Raz w roku kardiolodzy dziecięcy spotykają się na konferencji, którą za każdym razem organizuje inny ośrodek referencyjny tej specjalności. Spotkanie ma na celu integrację środowiska oraz wymianę doświadczeń między lekarzami z różnych ośrodków w Polsce. Tym razem gospodarzami wydarzenia pod hasłem „Zespól Fallota jako wyzwanie i inspiracja” byli koledzy z Katedry i Kliniki Kardiologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych Serca Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. XXIV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Sekcji Kardiologii Dziecięcej i Prenatalnej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego odbyła się w Gdańsku w dniach 7-9.05.2026 r. W wydarzeniu uczestniczyło około 270 osób zainteresowanych różnymi aspektami patologii układu krążenia u dzieci, w tym m.in. kardiolodzy, kardiochirurdzy, pediatrzy, neonatolodzy, lekarze rodzinni oraz pielęgniarki i studenci medycyny.

Ci, którzy na to spotkanie przybyli do Gdańska samolotem, mogli podziwiać z góry panoramę miasta z ujściem Motławy. Tych, którzy przybyli pociągiem, powitał odremontowany dworzec, a przed nim pomnik przedstawiający dzieci z walizkami stojące na torach kolejowych. Upamiętnia on transporty ratunkowe zrealizowane od 3 maja do 25 sierpnia 1939 r., dzięki którym 130 żydowskich dzieci zostało wysłanych z Gdańska do Wielkiej Brytanii. W wielu przypadkach te dzieci ocalały jako jedyne z rodziny. Twórcą pomnika jest urodzony w Gdańsku Frank Meisler (1925-2018), jeden z tych ocalonych. Podobne rzeźby upamiętniające Kindertransport autorstwa tego samego artysty znajdują się w Berlinie, Hoek van Holland, Hamburgu i Londynie.

Już tradycyjnie, w godzinach popołudniowych dnia poprzedzającego obrady, odbyły się warsztaty (z elektrokardiografii oraz echokardiografii, w tym płodowej). Pierwszy dzień konferencji rozpoczął się krótką ilustrowaną prezentacją wspominkową związaną z 70-leciem kardiologii dziecięcej w Gdańsku. 29.04.1957 r. w I Klinice Chorób Dzieci w Gdańsku powstała pracownia ekg.  Mieściła się w gabinecie rtg, była czynna co drugi dzień, tj. w dni, w których nie działała pracownia rtg. W całym pierwszym roku działalności wykonano 372 badania ekg. Z dzisiejszego punktu widzenia ciekawostką jest tytuł pracy doktorskiej późniejszego szefa kliniki prof. Jana Erecińskiego: „Rozpoznawanie różnych typów całkowitego przełożenia wielkich pni tętniczych na podstawie zespołu objawów klinicznych”. Dziś diagnostyka tej wady i jej następstw pooperacyjnych związana jest z echokardiografią, elektrokardiografią, angiokardiografią, a także innymi technikami obrazowania, jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Doprawdy trudno wyobrazić sobie różnicowanie typów tej wady jedynie na podstawie objawów, a jednak ‒ jak pokazuje lekcja z przeszłości ‒ było to nie tylko możliwe, ale stanowiło po prostu jedyną opcję. W 1971 r. w Gdańsku powstała pierwsza w Polsce Klinika Kardiologii Dziecięcej, a niecałe ćwierć wieku później ‒ jedna z pierwszych w Polsce Poradnia dla Dorosłych z Wrodzonymi Wadami Serca.

Kolejnym punktem programu było wystąpienie konsultantki krajowej w dziedzinie kardiologii dziecięcej. Poinformowała, że do egzaminu specjalizacyjnego w kwietniu 2026 r. przystąpiło 28 osób, nie zdały go 2 osoby. W 2025 r. zrealizowano 210 496 świadczeń z zakresu kardiologii dziecięcej. Liczba hospitalizacji za ten okres wynosiła 31 991 z czego 17 494 w ośrodkach referencyjnych, udzielono 178 505 porad ambulatoryjnych. Konsultantka przypomniała o szerokich możliwościach leczenia uzdrowiskowego dzieci z problemami układu sercowo-naczyniowego. Wkrótce zostanie rozpoczęte badanie WOBASZ oceniające czynniki ryzyka chorób serca i układu krążenia dzieci i młodzieży w wieku 7-18 lat.

Następnie głos zabrała National Delegate Europejskiego Towarzystwa Kardiologii Dziecięcej (AEPC), która podsumowała bardzo aktywny udział Polaków w tym towarzystwie oraz liczny i czynny udział w corocznych międzynarodowych kongresach tej organizacji (kolejny, już 59. Kongres AEPC, odbył się w Padwie w dniach 13-16.05.2026).

Tegoroczne spotkanie w Gdańsku było skupione wokół jednej konkretnej wady serca, tj. zespołu (tetralogii) Fallota. Ta złożona sinicza wada wrodzona serca ma bardzo szerokie spektrum anatomiczne, a w konsekwencji kliniczne, są z nią związane różne techniki operacyjne, a zatem różnorakie powikłania oraz następstwa odległe, m.in. w postaci zaburzeń rytmu serca, zwężeń i niedomykalności zastawek oraz conduitów, niewydolności serca. Warto wspomnieć, że pierwszy na świecie pacjent z zespołem Fallota operowany z sukcesem w Minneapolis w 1954 r. (w tzw. krążeniu skrzyżowanym) nadal żyje!…

Sesję pierwszą rozpoczął temat „Warianty anatomiczne i embriologia”, następnie przedstawiono aspekty diagnostyki prenatalnej i genetyki (rozpoznawalność prenatalna zespołu Fallota wynosi około 65%). Kolejnymi tematami były rola badania echokardiograficznego, tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego, a na zakończenie tej sesji omówiono problematykę diagnostyki hemodynamicznej.

Następną sesję zatytułowaną „Pierwotne leczenie zespołu Fallota – balans między interwencją a chirurgią” stanowiło omówienie opcji pierwotnego leczenia interwencyjnego oraz strategii kardiochirurgicznych w pierwotnym leczeniu tej wady. Kolejną sesję zatytułowano „Pacjent po leczeniu zespołu Fallota – długoterminowe aspekty opieki”. Omówiono bilans dziecka po korekcji zespołu Fallota, współczesne podejście do reinterwencji po korekcji tej wady, arytmie w zespole Fallota – strategie postępowania i prewencji nagłego zgonu sercowego oraz poradnictwo i prowadzenie ciąży u pacjentek po operacji naprawczej.

Ostatnią sesję stanowiły „Nowe horyzonty w kardiologii dziecięcej – leki, geny, autoimmunologia”. Tematyka ta została opracowana na podstawie ankiet wypełnionych podczas poprzedniej konferencji. Zaprezentowano nowe antykoagulanty u dzieci, omówiono kardiologiczne wskazania i hematologiczne doświadczenia. Poruszono problemy autoimmunologii w kardiologii dziecięcej – gdy choruje nie tylko serce. Następny temat stanowiły aortopatie u dzieci – od genów do kliniki. Ostatnia prezentacja tego dnia nosiła tytuł „Od mutacji do terapii – jak kardiogenetyka zmienia leczenie – wyzwania interdyscyplinarne”. Każdą sesję kończyła dyskusja okrągłego stołu – panel ekspertów.

Wieczór i uroczystą kolację rozpoczął wykład inauguracyjny pt. „Opcje leczenia wrodzonych wad serca wczoraj i dziś. Perspektywa kardiologa i kardiochirurga. Życiowa podróż przez historię leczenia wad wrodzonych serca”. Autorami i bohaterami tego niezapomnianego wystąpienia była niezwykła para łódzkich lekarzy: prof. dr hab. n. med. Jadwiga Moll i prof. dr hab. n. med. Jacek Moll, którym także dolnośląskie dzieci zawdzięczają zdrowie i życie. Państwo Mollowie z niebywałym wdziękiem i humorem zaprezentowali swoją drogę zawodową, ilustrując barwną opowieść fotografiami z przeszłości. Nagrodzeni zostali burzliwymi oklaskami oczarowanych słuchaczy i nietuzinkowymi prezentami od organizatorów.

Szkoda, że organizatorzy konferencji nie wspomnieli o tym, że kilometr od miejsca, w którym odbywała się konferencja, przy ul. Łąkowej, wykonano pierwszą w Polsce implantację stymulatora serca. Pionierski zabieg przeprowadził 12 września 1963 r. prof. Zdzisław Kieturakis wraz z zespołem z III Kliniki Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Gdańsku (jej następczynią jest dziś II Klinika Kardiologii i Elektroterapii Serca UCK). W Warszawie pierwszy stymulator wszczepiono trzy lata później. Warto podkreślić, że pierwszy na świecie stymulator serca wszczepiony został 12 października 1958 r. w Sztokholmie. Dzięki tej terapii 43-letni pacjent przeżył kolejne 43 lata (stymulator wymieniano mu 26 razy). Wówczas był to zabieg, który wymagał torakotomii, elektrody stymulujące były nasierdziowe, naszywano je na serce. Stosunkowo szybko, bo już po 5 latach, ta nowatorska metoda pojawia się w Polsce i to właśnie w Gdańsku. W 2004 r. przeniesiono tę klinikę (i inne) ze szpitala przy ul. Łąkowej do nowego kompleksu uniwersyteckiego przy ul. Dębinki. Dawna siedziba (funkcjonująca wówczas pod nazwą Państwowy Szpital Kliniczny nr 3) została pieczołowicie zrewitalizowana i zamieniona w hotel. Właściciel tego kompleksu zadbał jednak o pozostawienie wielu pamiątek i artefaktów (w tym także stymulatorów), dzięki którym możemy zapoznać się z historią tego miejsca. Fragment ulicy Śluza od 1972 r. nosi imię prof. Zdzisława Kieturakisa (zmarł rok wcześniej).

Drugi dzień konferencji otwierała sesja, którą stanowiły prace studenckie poruszające różne problemy patologii układu krążenia u dzieci. Kolejną sesję stanowiły ‒ już tradycyjnie ‒ prezentacje przypadków przygotowane przez wszystkie polskie ośrodki kardiologii dziecięcej. Występom prelegentów towarzyszyły emocjonujące dyskusje, niekiedy dłuższe niż sama prezentacja przypadku. Zwycięzcy I oraz II miejsca, wyłonieni w głosowaniu Zarządu Sekcji, będą zwolnieni z opłat w przyszłym roku (koszty uczestnictwa + zakwaterowanie vs koszty uczestnictwa). W 2027 r. organizatorem XXV Konferencji Sekcji Kardiologii Dziecięcej i Prenatalnej PTK będzie Oddział Kardiologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Magdalena Mazurak