To 12 szpitali w całym regionie, 3 ośrodki referencyjne i nowoczesna technologia, która pozwoli na natychmiastową diagnozę i wdrożenie szybkiego leczenia – tak w skrócie wygląda pionierski w skali kraju projekt, który wystartował na Dolnym Śląsku. Jego liderem jest Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu, a prawie milion złotych na jego realizację wyasygnował Dolnośląski Urząd Wojewódzki.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Ponikowski, rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, dyrektor Instytutu Chorób Serca USK
Fot. USK/UMW

Lek. med. Maciej Kamiński, zastępca dyrektora ds. medycznych w Obszarze Zachowawczym i Pediatrycznym USK we Wrocławiu
Fot. USK/UMW

– Jako lekarz dyżurujący na neurologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego mam do czynienia z pacjentami przywożonymi do Wrocławia z różnych zakątków Dolnego Śląska. Nie wszystkim byliśmy w stanie pomóc, bo czas dotarcia do szpitala i postawienie diagnozy był zbyt długi – mówi dr Marta Nowakowska-Kotas, dolnośląski konsultant wojewódzki ds. neurologii, specjalistka w Klinice Neurologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.

Od słów szybko do czynów

Jak wspomina pani doktor, pewnego dnia, po szczególnie trudnym dyżurze na neurologii, napisała w tej sprawie list do marszałka województwa dolnośląskiego. – Zawarłam w nim apel o wsparcie i stworzenie systemu, dzięki któremu każdy mieszkaniec regionu, niezależnie od miejsca zamieszkania, miałby równy i szybki dostęp do najlepszej diagnostyki i leczenia udaru mózgu – wyjaśnia.

Jej apel został potraktowany nader poważnie. W efekcie powstał projekt wartości prawie miliona złotych, który został sfinansowany ze środków Urzędu Marszałkowskiego. Jest on elementem strategii tworzenia nowoczesnej, zintegrowanej opieki zdrowotnej w całym regionie.

Liderem konsorcjum złożonego z 12 szpitali z całego województwa dolnośląskiego został Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu. To on bowiem dysponuje największym na Dolnym Śląsku zapleczem klinicznym, naukowym i dydaktycznym w zakresie neurologii oraz leczenia udarów. Zespół specjalistów USK odpowiada za koordynację wdrożenia nowoczesnych narzędzi diagnostycznych i organizacyjnych oraz za prowadzenie szkoleń dla personelu medycznego w ośrodkach partnerskich.

Sztuczna inteligencja sojusznikiem neurologów

Skuteczne działanie sieci będzie możliwe m.in. dzięki innowacyjnemu oprogramowaniu Brainomix, które wykorzystuje sztuczną inteligencję (AI) do błyskawicznej analizy badań tomografii komputerowej. To nowoczesne narzędzie trafi do wszystkich 12 oddziałów udarowych w regionie.

Konsultantka wojewódzka w dziedzinie neurologii podkreśla, że to potężne narzędzie pomagające w analizie obrazów. By przeanalizować ogrom danych, wystarczy teraz 9 minut. – W warunkach ostrego dyżuru, czyli w kluczowych, pierwszych minutach od przyjazdu pacjenta do szpitala, pomaga nam, neurologom i radiologom, podejmować krytyczne decyzje diagnostyczne – mówi dr Nowakowska-Kotas.

System w czasie rzeczywistym odpowiada na kluczowe pytania: czy pacjent ma udar, jakiego jest on rodzaju (niedokrwienny czy krwotoczny) oraz czy doszło do zablokowania dużej tętnicy mózgowej. A jeśli pacjent został znaleziony i nie wiadomo dokładnie, kiedy udar wystąpił, oprogramowanie potrafi oszacować czas zachorowania i pokazać, czy jest jeszcze obszar mózgu, który można uratować.

– To potężne narzędzie, które pomaga nam kwalifikować pacjentów do najnowocześniejszych terapii – takich, jak podanie leków trombolitycznych czy trombektomia mechaniczna – dodaje dr Nowakowska-Kotas.

Nowoczesna telemedycyna

Drugim ważnym elementem sieci udarowej jest telemedycyna, czyli usprawniona komunikacja między szpitalami wchodzącymi w skład konsorcjum. Jeśli system wykryje niedrożność dużego naczynia, lekarz z lokalnego ośrodka może natychmiast skonsultować przypadek z jednym z trzech wysokospecjalistycznych centrów referencyjnych – USK we Wrocławiu, Dolnośląskim Szpitalem Specjalistycznym im. T. Marciniaka oraz Zespołem Opieki Zdrowotnej w Bolesławcu, które wykonują zabiegi trombektomii mechanicznej.

Do tej pory takie konsultacje opierały się na słownym przekazie. Teraz lekarz, oprócz danych klinicznych, będzie mógł udostępnić obrazy z tomografu w czasie rzeczywistym.

– Dzięki temu radiolog interwencyjny, czyli specjalista wykonujący trombektomię, od razu widzi, czy zabieg jest technicznie możliwy. Decyzja o transporcie pacjenta zapada szybciej i jest w pełni obiektywna – podkreśla pomysłodawczyni powstania sieci.

Jak dodaje prof. dr hab. n. med. Piotr Ponikowski, rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, dyrektor Instytutu Chorób Serca USK, można powiedzieć, że żyjemy w czasach przełomu technologicznego. Medycyna korzysta z technologii od zawsze, a dzisiaj coraz bardziej skomplikowane algorytmy są w stanie wesprzeć lekarzy.

– W naturalny sposób wdrażamy je w USK, który jest wysokospecjalistycznym szpitalem i idealnym miejscem do realizacji takich projektów. Na jedną rzecz chciałbym zwrócić uwagę – na zapisaną w naszej strategii współpracę. Ten projekt dobrze ją ilustruje. Współpraca szpitali z Dolnego Śląska staje się benchmarkiem dla całego kraju – podkreśla rektor Uniwersytetu Medycznego.

Z kolei lek. med. Maciej Kamiński, zastępca dyrektora ds. medycznych w Obszarze Zachowawczym i Pediatrycznym USK we Wrocławiu wyjaśnia, że projekt jest przykładem nowoczesnej organizacji leczenia opartej na współdziałaniu i technologii.

– To rozwiązanie, które łączy szpitale, a przede wszystkim łączy ludzi w trosce o życie drugiego człowieka – zaznacza. – Dolnośląska Sieć Udarowa to nie tylko technologia, ale przede wszystkim nowoczesna organizacja opieki, w której liczy się czas, współpraca i wymiana wiedzy. Dzięki wspólnemu systemowi diagnostycznemu i telemedycynie zyskujemy możliwość szybszej konsultacji między ośrodkami. Pacjent może otrzymać właściwe leczenie nawet w szpitalu powiatowym, zanim trafi do ośrodka referencyjnego. To ogromna wartość, zwłaszcza dla oddziałów zachowawczych, gdzie liczy się trafna diagnoza, szybkie wdrożenie leczenia i ciągłość opieki.

W udarze czas to życie 

W leczeniu udaru czas ma kluczowe znaczenie. Każda minuta opóźnienia oznacza ryzyko nieodwracalnych zmian w mózgu.

– Każde 15 minut szybszego wdrożenia leczenia to o 4% mniejsze ryzyko trwałej niepełnosprawności. Lekarz wyposażony w urządzenie do telemonitoringu będzie działał szybciej, sprawniej, a diagnoza będzie dokładniejsza – mówi dr Nowakowska-Kotas.

Dzięki sieci, pacjenci z całego Dolnego Śląska zyskają równy dostęp do nowoczesnych metod leczenia – bez względu na to, jak daleko od Wrocławia wystąpi udar.

Jarosław Rabczenko, członek zarządu województwa dolnośląskiego zaznacza, że uruchomienie Dolnośląskiej Sieci Udarowej to bardzo ważna chwila dla Dolnośląskiej Ochrony Zdrowia, bo oprócz talentu i doświadczenia medyków, nowoczesnego sprzętu, to czas jest tym elementem, który często decyduje, czy pacjent odzyska zdrowie, czy uratujemy jego życie.

– Chciałbym podziękować wszystkim, którzy przyłożyli rękę do bardzo ważnego projektu, jakim jest spięcie 12 szpitali w Dolnośląską Sieć Udarową. Dziękuję pomysłodawcy, dziękuję wszystkim, którzy będą za moment ratowali zdrowie i życie, ale też chciałbym podziękować radnym. Inicjatywa, która jest unikalna w skali kraju, ale również w skali światowej, będzie jeszcze lepiej służyła nie tylko Dolnoślązakom – mówi Jarosław Rabczenko.

Dla zrozumienia pełnego znaczenia tego przedsięwzięcia dr Marta Nowakowska-Kotas wylicza, że w 2024 roku udaru mózgu doznało ponad 5000 mieszkańców Dolnego Śląska, a ta liczba rośnie z roku na rok.

– Pacjenci są coraz młodsi. Statystyki Światowej Organizacji Udaru Mózgu są nieubłagane: jeden na czterech z nas dostanie udaru. Tworząc tę sieć, nie tylko pomagamy naszym pacjentom, ale też pracujemy dla nas wszystkich, dla naszych rodzin i dla siebie – zaznacza.

Dr Marta Nowakowska-Kotas, dolnośląski konsultant wojewódzki ds. neurologii, specjalistka w Klinice Neurologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu
Fot. USK/UMW

Jarosław Rabczenko, członek zarządu województwa dolnośląskiego
Fot. USK/UMW

Maciej Sas