Etat czy kontrakt? - PORÓWNANIE WAD I ZALET UMOWY CYWILNOPRAWNEJ I UMOWY O PRACĘ

logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 82 gości 
Etat czy kontrakt? - PORÓWNANIE WAD I ZALET UMOWY CYWILNOPRAWNEJ I UMOWY O PRACĘ Drukuj
Ocena użytkowników: / 6
SłabyŚwietny 

PORÓWNANIE WAD I ZALET UMOWY CYWILNOPRAWNEJ I UMOWY O PRACĘ

Zasadnicza różnica między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi (tj. m.in. umowami zlecenia, umowami o dzieło) dotyczy przepisów prawa, którym podlegają, i konsekwencji z tego wynikających. Poniżej omówimy istotne różnice pomiędzy tymi umowami, ujmując je w punkty.

1. Odpowiedzialność prawna

Z punktu widzenia lekarza najważniejsza różnica pomiędzy udzielaniem świadczeń zdrowotnych na umowie cywilnoprawnej (dalej: kontrakt) a na umowie o pracę (dalej: etat) tkwi w zakresie odpowiedzialności prawnej, które wiążą się z tymi rodzajami zatrudnienia. W przypadku popełnienia przez lekarza błędu w sztuce medycznej korzystniejsze jest udzielanie świadczeń zdrowotnych na etacie, gdyż za naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika zatrudnionego na umowę o pracę zawsze odpowiada pracodawca (a więc szpital lub inny podmiot leczniczy). Wprawdzie pracodawca może się domagać od pracownika (w rozumieniu prawa lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy o pracę jest zawsze pracownikiem) zwrotu wypłaconego odszkodowania, jednakże tylko do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia tego pracownika (tylko w przypadku, gdy pracownik wyrządził szkodę z tzw. winy umyślnej pracodawca może żądać zwrotu wypłaconego odszkodowania w pełnej wysokości niezależnie od dochodów pracownika).

Lekarz na kontrakcie podlega odpowiedzialności solidarnej wraz z podmiotem leczniczym za wyrządzoną pacjentowi szkodę. Oznacza to, że poszkodowany pacjent może dochodzić odszkodowania w zależności od własnego uznania od lekarza, od podmiotu leczniczego albo od nich obu łącznie (wbrew obiegowej opinii solidarnie nie oznacza po połowie). Najczęściej pacjenci pozywają szpitale. W praktyce oznacza to, że w przypadku orzeczenia przez sąd odszkodowania na rzecz pacjenta, to pomiędzy podmiotem leczniczym a lekarzem musi dojść do ustaleń, kto i ile płaci. Lekarz w tym przypadku nie korzysta z ochrony dotyczącej wysokości odszkodowania. Jeżeli lekarz i szpital nie porozumieją się w tej sprawie, to czeka ich kolejny proces sądowy, tym razem przeciwko sobie.

Przykład 1: pacjent pozwał szpital za błąd lekarski i wygrał milion złotych odszkodowania. Szpital wypłacił pacjentowi odszkodowanie i wezwał lekarza do zwrotu miliona złotych, gdyż uznał, że winę za zdarzenie ponosi wyłącznie lekarz. Jeżeli lekarz odmówi uiszczenia tej zapłaty, to szpital może pozwać go do sądu.

2. Świadczenia i urlopy

Umowa o pracę charakteryzuje się tym, że pracownik ma określone w Kodeksie pracy uprawnienia związane z faktem wykonywania pracy na etacie. Jednymi z najważniejszych uprawnień pracownika na etacie są: płatne urlopy (np. wypoczynkowy, okolicznościowy, związane z rodzicielstwem i szkoleniowe), dodatki do wynagrodzenia (np. za godziny nadliczbowe, za pracę w porze nocnej, za pracę w niedzielę i święta), wynagrodzenia za czas choroby oraz inne świadczenia z ubezpieczeń społecznych (np. zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy i świadczenie rehabilitacyjne) i odprawy (np. rentowa, emerytalna, pośmiertna, w przypadku zwolnienia grupowego). Wyżej wymienione korzyści są zagwarantowane przepisami prawa pracy i są niezależne od woli pracodawcy.

Umowę cywilnoprawną cechuje swoboda określenia jej treści przez strony tej umowy. Oznacza to, że uprawnienia lekarza i podmiotu leczniczego są przez te strony indywidualnie negocjowane. Innymi słowy, w przeciwieństwie do zawarcia umowy o pracę z samego faktu zawarcia kontraktu nie wynikają żadne uprawnienia dla lekarza, który go zawiera. W praktyce zatem kontrakt, który zawrze lekarz z podmiotem leczniczym, będzie tak korzystny, jak ustalą to strony w negocjacjach.

Przykład 2: lekarz X w umowie o udzielanie świadczeń zdrowotnych (kontrakt) wynegocjował sobie i zapisał w umowie, że podmiot leczniczy sfinansuje mu raz do roku kurs doszkalający w kwocie do 5.000 złotych. Lekarz Y z kolei wynegocjował sobie w umowie o udzielanie świadczeń zdrowotnych, że w przypadku popełnienia błędu w sztuce medycznej odpowiada wobec podmiotu leczniczego tylko do wysokości ubezpieczenia obowiązkowego. Obaj lekarze wprowadzili do umowy zatem treści, które z ich punktu widzenia są ważne.

3. Czas pracy

Sytuacja lekarza udzielającego świadczeń zdrowotnych w ramach umowy o pracę jest uregulowana Ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 618, ze zm.). Może on pracować standardowo 7 godzin 35 minut na dobę oraz 37 godzin i 55 minut na tydzień przy przeciętnie pięciodniowym czasie pracy oraz ma zagwarantowany, co do zasady, 11-godzinny nieprzerwany, dobowy odpoczynek oraz 35-godzinny nieprzerwany odpoczynek tygodniowy. Tylko w szczególnych przypadkach dopuszczalne jest zwiększenie standardowego dobowego i tygodniowego wymiaru czasu pracy. W przypadku przekroczenia standardowego czasu pracy oraz w przypadku dyżurów, które są wliczane do czasu pracy lekarza, otrzymuje on wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

Z powyższych ustawowych ograniczeń czasu pracy nie korzystają lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych na kontrakcie. Liczba godzin, którą lekarz przepracuje w dniu i w tygodniu, zależy od postanowień konkretnej umowy. Także kwestia dobowego i tygodniowego wypoczynku jest przez strony kontraktu indywidualnie ustalana. Oznacza to, że lekarz może zobowiązać się do pracowania 10, 12, 24 godz. na dobę czy 40, 80 lub nawet 120 godz. w tygodniu.

4. Obowiązki związane z odprowadzaniem składek

Lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych na etacie nie musi się martwić wyliczaniem i opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe) oraz odprowadzaniem zaliczek na podatek dochodowy, gdyż to wszystko musi za niego zrobić pracodawca.

Z kolei na kontrakcie lekarz sam opłaca wszystkie obowiązkowe składki ubezpieczeniowe, a także sam oblicza i płaci podatek dochodowy. Oczywiście lekarz może zlecić prowadzenie tych rozliczeń profesjonalistom, jednakże będzie się to wiązało z dodatkowymi kosztami miesięcznymi.

5. Dochód

Z finansowego punktu widzenia korzystniejszy jest kontrakt. Dochód z etatu podlega opodatkowaniu wg progresywnej skali podatkowej, tj. 18 proc. od dochodu przekraczającego kwotę wolną od podatku (obecnie 3.091 zł) do 85.528 zł oraz 32 proc. od rocznego dochodu powyżej 85.528 zł.

Lekarz na kontrakcie (jako przedsiębiorca) może wybrać opodatkowanie wg progresywnej skali podatkowej albo zdecydować się na tzw. podatek liniowy, tj. 19 proc. od całego dochodu, czy też zryczałtowane formy opodatkowania. Podatek liniowy będzie korzystny dla osób o wysokich dochodach, gdyż dochody niezależnie od ich wysokości zawsze będą podlegały tylko 19 proc. opodatkowaniu. Ponadto, przy podatku liniowym można rozliczyć rzeczywiste koszty uzyskania przychodów, podczas gdy na etacie pracodawca rozlicza te koszty ryczałtowo. Wadą opodatkowania liniowego jest natomiast brak możliwości rozliczenia podatku wspólnie z małżonkiem (korzystne zwłaszcza gdy małżonek nie osiąga dochodów lub dochody są niskie) czy skorzystania z ulg podatkowych (np. na dzieci).

Różnica między etatem a kontraktem może dotyczyć także terminów wypłacania wynagrodzenia. Na etacie wynagrodzenie musi być wypłacone przynajmniej raz w miesiącu w stałym i ustalonym z góry terminie. W przypadku kontraktu lekarskiego w prawdzie zasady i terminy przekazywania należności muszą zostać ustalone w umowie, jednak mogą one zostać ustalone w dowolny sposób.

6. Stabilność

Umowa o pracę jest tak skonstruowana, że zapewnia stabilność zatrudnienia, gdyż trudno zwolnić pracownika bez istnienia przyczyn to uzasadniających. Mechanizmami, które zapewniają stabilność zatrudnienia, są m.in.: wprowadzenie wydłużających się wraz ze stażem pracy okresów wypowiedzenia przy rozwiązywaniu umowy o pracę, obowiązek podawania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę oraz zakaz wypowiadania umowy o pracę podczas choroby czy przebywania na urlopie, a także w związku z ciążą, rodzicielstwem lub wiekiem przedemerytalnym.

Umowa cywilnoprawna jest rozwiązywana w terminie ustalonym przez strony. W praktyce w umowach o udzielanie świadczeń zdrowotnych z reguły przewiduje się miesięczny okres wypowiedzenia. Umów cywilnoprawnych nie dotyczą też zakazy wypowiadania umowy o pracę.

Przykład 3: lekarka w wieku 32 lat zaszła w ciążę. W tej sytuacji podmiot leczniczy, z którym jest związana:

a) umową o pracę na czas nieokreślony nie może jej wypowiedzieć tej umowy (art. 177 § 1 k.p.);
b) umową cywilnoprawną może jej wypowiedzieć tę umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia ustalonego w umowie.

Wnioski

Powyżej opisane różnice mają charakter poglądowy i nie wyczerpują tematu, gdyż odmienności pomiędzy umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi jest o wiele więcej. Należy jednak pamiętać, że to czy dla lekarza korzystniejsze będzie świadczenie pracy na podstawie umowy o pracę czy też na podstawie umów cywilnoprawnych będzie uzależnione od jego indywidualnej sytuacji oraz treści zawartej przez niego umowy. Z pewnością jednak warto pamiętać, że umowa o pracę skutkuje lepszą sytuacją prawną lekarza w przypadku popełnienia błędu w sztuce medycznej.

dr inż. Anna Gaweł – starszy specjalista
w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej,
dr n. praw. Radosław Tymiński – radca prawny
www.prawalekarza.pl

 

Zaloguj się aby komentować.