logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 89 gości 
Prawo a medycyna - NOWE ZASADY wykonywania zawodu ratownika medycznego Drukuj
Ocena użytkowników: / 2
SłabyŚwietny 

Medyczne czynności ratunkowe mogą być udzielane przez ratownika samodzielnie lub pod nadzorem lekarza. (…) Medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego samodzielnie, określa załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016. Natomiast medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego pod nadzorem lekarza systemu, określa załącznik nr 2 do powyższego rozporządzenia.

NOWE ZASADY

wykonywania zawodu ratownika medycznego

Jednym z młodszym zawodów w polskim systemie ochrony zdrowia jest zawód ratownika medycznego. Początki rozwoju tej profesji to dopiero lata 90. XX wieku. Zawód ten związany jest bezpośrednio z systemem Państwowego Ratownictwa Medycznego. Zasady funkcjonowania powyższego systemu, a także wykonywania zawodu ratownika medycznego, określa Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 757) zwana dalej ustawą o PRM. Od 1 stycznia i od 1 maja 2016 roku obowiązują przepisy zmieniające istotnie ustawę o PRM, a dotyczące ratowników medycznych. Celem artykułu jest przybliżenie zakresu czynności zawodowych oraz ustawowych obowiązków ratowników medycznych wynikających ze zmian ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Wiedza w powyższym zakresie jest niezbędna lekarzom pracującym w systemie PRM, ale także może być przydatna dla lekarzy innych niż SOR oddziałów szpitalnych, bowiem obecnie ratownicy medyczni mogą pracować również tam. Szczególnie ważne jest określenie, jakiego rodzaju czynności ratownicy mogą wykonywać samodzielnie bądź na zlecenie lekarza. Ma to istotne znaczenie dla ponoszenia ewentualnej odpowiedzialności prawnej przez lekarza. Zmiany w statusie prawnym ratowników medycznych mają także fundamentalne znaczenie dla lekarzy zarządzających podmiotami leczniczymi, a szczególnie szpitalami.

Uprawnienia zawodowe ratowników

Artykuł 10 ustawy o PRM określa, jakie warunki musi spełnić osoba chcąca wykonywać zawód ratownika medycznego. Zgodnie z obowiązującym prawem zawód ratownika medycznego może wykonywać osoba, która:

  1. posiada pełną zdolność do czynności prawnych (czyli jest pełnoletnia i nieubezwłasnowolniona orzeczeniem sądu);
  2. posiada stan zdrowia pozwalający na wykonywanie tego zawodu;
  3. wykazuje znajomość języka polskiego w stopniu wystarczającym do wykonywania tego zawodu
  4. oraz spełnia określone ustawą wymagania w zakresie okresu oraz rodzaju kształcenia.

Obecnie rodzaj wykształcenia (szkoła policealna czy też studia) oraz termin jego zdobycia nie wpływają na zakres uprawnień zawodowych ratownika medycznego. Od 1 stycznia 2016 r., po wejściu w życie nowelizacji ustawy o PRM, art. 11 przedmiotowej ustawy podobnie jak poprzednio ma fundamentalne znaczenie dla określenia prawnych zasad wykonywania zawodu ratownika medycznego. Obecnie wykonywanie zawodu ratownika medycznego polega na realizacji zadań zawodowych, w szczególności na:

  1. udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym medycznych czynności ratunkowych udzielanych samodzielnie lub pod nadzorem lekarza;
  2. zabezpieczeniu osób znajdujących się w miejscu zdarzenia oraz podejmowaniu działań zapobiegających zwiększeniu liczby osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
  3. transportowaniu osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
  4. udzielaniu wsparcia psychicznego w sytuacji powodującej stan nagłego zagrożenia zdrowotnego;
  5. edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia.

Poprzednio obowiązujące ustawowe wyliczenie czynności miało charakter zamknięty, obecnie zaś ma ono charakter katalogu otwartego.

Specyficznym dla ratowników rodzajem świadczeń zdrowotnych, do których udzielania posiadają uprawnienia, są medyczne czynności ratunkowe. Medyczne czynności ratunkowe to świadczenia opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielane przez jednostkę systemu PRM w postaci zespołu ratownictwa medycznego (zarówno o charakterze specjalistycznym, jak i podstawowym), w warunkach pozaszpitalnych, w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Medyczne czynności ratunkowe są udzielane przez zespół ratownictwa medycznego w ramach rodzaju działalności leczniczej zgodnego z rodzajem działalności wykonywanej przez dysponenta jednostki, w którego skład wchodzi ten zespół ratownictwa medycznego. Medyczne czynności ratunkowe mogą być udzielane przez ratownika samodzielnie lub pod nadzorem lekarza. Ratownicy medyczni mają prawo i zajmują się w praktyce edukacją w zakresie pierwszej pomocy oraz kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Należy zauważyć, że obecnie zwiększono istotnie (do 47) ilość leków, jakie mogą podawać ratownicy medyczni w stosunku do poprzednio obowiązującego rozporządzenia z 2006 roku.

Regulacje zawarte w ustawie PRM w sposób ogólny określają zakres czynności zawodowych, do których uprawnieni są ratownicy medyczni. Natomiast szczegółowy zakres czynności uregulowany powinien być w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o PRM. 12 maja 2016 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz. U. z 2016, poz.587). Medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego samodzielnie, określa załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. Natomiast medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego pod nadzorem lekarza systemu, określa załącznik nr 2 do powyższego rozporządzenia. Ponadto załącznik nr 3 określa świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego samodzielnie. Natomiast świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego na zlecenie, określa załącznik nr 4 do przedmiotowego rozporządzenia.

Zgodnie z załącznikiem nr 1 ratownik medyczny może samodzielnie dokonywać medycznych czynności ratunkowych (w liczbie 29) takich jak: ocena stanu pacjenta; układanie pacjenta w pozycji właściwej dla stanu pacjenta lub odniesionych obrażeń; podjęcie i prowadzenie podstawowej i zaawansowanej resuscytacji krążeniowo-oddechowej zgodnie z aktualną wiedzą medyczną; bezprzyrządowe przywracanie drożności dróg oddechowych; przyrządowe przywracanie i zabezpieczanie drożności dróg oddechowych; odsysanie dróg oddechowych; podjęcie tlenoterapii czynnej lub wspomagania oddechu lub sztucznej wentylacji płuc metodami bezprzyrządowymi i przyrządowymi (z użyciem tlenu lub powietrza, w tym z użyciem respiratora); wykonanie intubacji dotchawiczej i prowadzenie wentylacji nieinwazyjnej w nagłym zatrzymaniu krążenia; wykonanie defibrylacji manualnej na podstawie EKG lub zapisu kardiomonitora; wykonanie defibrylacji zautomatyzowanej; wykonanie przezskórnej elektrostymulacji serca w bradyarytmiach (w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie); wykonanie kardiowersji w tachyarytmiach (w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie); wykonanie i ocena zapisu EKG; monitorowanie czynności układu oddechowego; monitorowanie czynności układu krążenia metodami nieinwazyjnymi; wykonanie kaniulacji żył obwodowych oraz żyły szyjnej zewnętrznej; wykonanie dojścia doszpikowego przy użyciu gotowego zestawu; podawanie leków drogą dożylną, domięśniową, podskórną, doustną, podjęzykową, wziewną, dotchawiczą, doodbytniczą oraz doszpikową; odbarczenie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej; oznaczanie parametrów krytycznych z użyciem dostępnego sprzętu; opatrywanie ran; tamowanie krwawień zewnętrznych; unieruchamianie złamań, zwichnięć i skręceń; unieruchamianie kręgosłupa ze szczególnym uwzględnieniem odcinka szyjnego; przyjęcie porodu; wykonanie segregacji medycznej pierwotnej i wtórnej; przygotowanie pacjenta do transportu i opieka medyczna podczas transportu; wykonanie pomiaru temperatury głębokiej, a także podawanie leków wymienionych w tabeli w załączniku nr 1 (jest ich obecnie 47 rodzajów i obejmują one różne postacie: tabletki, czopki, roztwory do wstrzykiwań oraz do wlewu dożylnego). Ratownik medyczny może podawać leki, m.in.: przeciwbólowe, przeciwuczuleniowe, nasercowe, rozszerzające oskrzela, obniżające ciśnienie krwi, uspokajające oraz przeciwzakrzepowe. Należy zauważyć, że obecnie zwiększono istotnie (do 47) ilość leków, jakie mogą podawać ratownicy medyczni w stosunku do poprzednio obowiązującego rozporządzenia z 2006 roku.

Ratownik medyczny, w ramach udzielania świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, wykonuje zlecenia określone w dokumentacji medycznej.

W świetle załącznika nr 2 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. pod nadzorem lekarza systemu ratownik medyczny może wykonywać poniższe medyczne czynności ratunkowe:

  1. medyczne czynności ratunkowe wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia;
  2. wykonanie intubacji dotchawiczej z użyciem środków zwiotczających;
  3. cewnikowanie pęcherza moczowego;
  4. zakładanie sondy żołądkowej i płukanie żołądka, po zabezpieczeniu drożności dróg oddechowych;
  5. asystowanie przy innych medycznych czynnościach ratunkowych, niewymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia;
  6. podawanie leków.

Określone w załączniku nr 3 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane samodzielnie przez ratownika medycznego, obejmują 29 rodzajów czynności i w większości pokrywają się z wykazem z załącznika nr 1 (tj. samodzielnych medycznych czynności ratunkowych), jednakże obejmują jeszcze inne rodzaje czynności, takie jak: pobieranie krwi żylnej i włośniczkowej do badań diagnostycznych oraz cewnikowanie pęcherza moczowego. Natomiast określone w załączniku nr 4 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2016 r. świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego na zlecenie, obejmują:

  1. świadczenia zdrowotne wymienione w załącznikach nr 1-3 do rozporządzenia;
  2. asystowanie przy drobnych zabiegach chirurgicznych.

Art. 11 ustęp 3 ustawy o PRM wskazuje obecnie bezpośrednio, gdzie ratownik medyczny może wykonywać swój zawód. Przede wszystkim ratownik medyczny może wykonywać swe zadania zawodowe w podmiotach leczniczych. Ratownicy mogą pracować w szpitalach na różnych oddziałach (nie tylko na SOR), a także w przychodniach, itp. Poza podmiotami leczniczymi ratownicy medyczni mogą wykonywać swoje czynności zawodowe w ramach różnych (poza PRM) systemów ratownictwa. Ratownik medyczny może bowiem wykonywać zadania zawodowe w zakresie wyżej opisanym także w ramach: ratownictwa górskiego i narciarskiego, ratownictwa wodnego oraz ratownictwa górniczego, a także w ramach morskiej służby poszukiwania i ratownictwa, a także na lotniskach, w izbach wytrzeźwień, w transporcie sanitarnym i przy zabezpieczaniu imprez masowych.

Ustawowe obowiązki ratownika

Obecnie ustawa o PRM w znowelizowanym art. 11 określa: zakres czynności zawodowych, które może wykonywać ratownik medyczny oraz gdzie ratownik medyczny może wykonywać swój zawód. Ponadto określa fundamentalne obowiązki zawodowe ratowników medycznych (art. 11, ustęp 5-10), które to należy uznać za ustawowe standardy wykonywania zawodu ratownika medycznego. Powyższe obowiązki stanowią przede wszystkim korelat praw pacjenta. W polskim prawie nie ma definicji praw pacjenta. Zdefiniowane jest jedynie pojęcie pacjenta. Należy przyjąć, że prawa pacjenta to zespół uprawnień przysługujących człowiekowi (pacjentowi) z tytułu korzystania ze świadczeń zdrowotnych lub ubiegania się o nie. Pacjentem jest każda osoba ko­rzystająca ze świadczeń zdrowotnych zarówno odpłatnie, za częściową odpłatnością, jak i nieodpłatnie (tj. pacjenci ubezpieczeni w NFZ i nieubezpieczeni). Dla określenia rodzajów i treści przedmiotowej praw pacjenta fundamentalne znaczenie ma obecnie Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 159 z późn. zm.). Do podstawowych praw pacjenta należą prawo do: wyrażania zgody na świadczenia zdrowotne, prawo do informacji, a także prawo do dokumentacji medycznej.

Do obowiązków ratowników należy m.in. prowadzenie dokumentacji medycznej. Dokumentacja medyczna powinna być prowadzona ściśle według zasad zawartych w przepisach, a przede wszystkim w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015, poz. 2 069). Poszczególne rodzaje dokumentacji medycznej związane są z rodzajem podmiotu wykonującego działalność leczniczą będącego ich wytwórcą. Przykładowo dysponent zespołów ratownictwa medycznego (czyli podmiot leczniczy, w skład którego wchodzi jednostka systemu PRM) sporządza i prowadzi:

  1. dokumentację zbiorczą w formie księgi dysponenta zespołów ratownictwa medycznego;
  2. dokumentację indywidualną w formie karty zlecenia wyjazdu zespołu ratownictwa medycznego, karty medycznych czynności ratunkowych albo karty medycznej lotniczego zespołu ratownictwa medycznego.

Wzór karty medycznych czynności ratunkowych określa załącznik nr 4 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. Karta medycznych czynności ratunkowych jest wystawiana w dwóch egzemplarzach, z których jeden jest wydawany w postaci papierowej lub udostępniany w postaci elektronicznej pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, a w przypadku przewiezienia pacjenta do podmiotu leczniczego – temu podmiotowi leczniczemu.

Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy o PRM ratownik medyczny ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej oraz do uzyskania od lekarza, pielęgniarki, położnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych metodach diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych, zapobiegawczych i dających się przewidzieć następstwach podejmowanych działań, w zakresie niezbędnym do udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych. Ratownik medyczny, w ramach udzielania świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, wykonuje zlecenia określone w dokumentacji medycznej.

Podsumowując, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych, a ratownik obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej. Dokumentacja medyczna może być udostępniona tylko określonym prawem podmiotom i w określonej prawem formie. Udostępnienie dokumentacji w niektórych formach może mieć charakter odpłatny, ale tylko do określonej przepisami wysokości.

Zgodnie z ustawą o PRM ratownik medyczny jest obowiązany informować pacjenta o jego prawach zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W świetle art. 11 u.p.p. pacjent ma prawo do informacji o prawach pacjenta określonych w przedmiotowej ustawie oraz w przepisach odrębnych, uwzględniającej ograniczenia tych praw określone w tych przepisach. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych powinien udostępnić informację o ustawowych prawach pacjenta w formie pisemnej, poprzez umieszczenie jej w swoim lokalu, w miejscu ogólnodostępnym.

Zgodnie z art. 9 u.p.p. pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia. Zobowiązanym do udzielenia powyższej informacji o zakresie określonym ustawowo jest przede wszystkim lekarz, a uprawnionym pacjent pełnoletni i nieubezwłasnowolniony, a także pacjent małoletni, który ukończył 16 lat oraz ustawowy przedstawiciel pacjenta. Lekarz powinien udzielić pacjentowi lub/i jego przedstawicielowi ustawowemu przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. W przypadku ratowników medycznych także występuje obecnie obowiązek informacyjny, ale w ograniczonym przedmiotowo, a także podmiotowo, zakresie (nie dotyczy wszystkich ratowników, lecz tylko tych wchodzących w skład podstawowego zespołu ratownictwa medycznego). Bowiem zgodnie z ustawą o PRM (art. 11, ust. 9) ratownik medyczny jest zobowiązany udzielić pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie wskazanej przez pacjenta informacji o stanie zdrowia pacjenta, w zakresie związanym z podejmowaniem medycznych czynności ratunkowych w podstawowym zespole ratownictwa medycznego.

Zgodnie z ustawą o PRM ratownik medyczny jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej. Tajemnica zawodowa swym zakresem obejmuje zarówno wypowiedzi, jak i materiały pisemne.

Reasumując po zmianie ustawy o PRM od 1 stycznia 2016 roku istnieją bezpośrednio określone ustawowo standardy wykonywania zawodu ratownika medycznego. W większości stanowią one korelat praw pacjenta i zbliżone są w swej treści przedmiotowej do innych zawodów medycznych mających swoje pragmatyki zawodowe. W rezultacie zmian ratownik medyczny zobowiązany jest przede wszystkim:

  1. informować pacjenta o jego prawach;
  2. udzielić pacjentowi/jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie wskazanej przez pacjenta informacji o stanie zdrowia pacjenta;
  3. do zachowania tajemnicy zawodowej;
  4. prowadzenia karty indywidualnej ratownika medycznego.

dr adw. Małgorzata Paszkowska
Prawnik i socjolog. Od wielu lat doradca i wykładowca w zakresie prawa i zarządzania w ochronie zdrowia. Adiunkt w Katedrze Prawa WSIiZ w Rzeszowie. Wykładowca na kursach specjalizacyjnych dla lekarzy. Współorganizator kierunku zdrowie publiczne oraz uczelnianego centrum rehabilitacyjno-medycznego REH-MEDIQ. Prowadzi zajęcia ze studentami w szczególności na kierunku administracja i zdrowie publiczne i wykłady na studiach podyplomowych. Opiekun merytoryczny i autorka programów studiów podyplomowych: Zarządzenie podmiotami leczniczymi, Organizacja i zarządzanie w ochronie zdrowia, Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (dla pracowników pomocy społecznej).

 

Zaloguj się aby komentować.