logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 28 gości 
Nowe ustawowe regulacje dotyczące... zawodu fizjoterapeuty Drukuj
Ocena użytkowników: / 10
SłabyŚwietny 
Za najbardziej kontrowersyjne i problematyczne w aspekcie bezpieczeństwa pacjenta oraz świadczeń gwarantowanych publicznego systemu ubezpieczenia zdrowotnego należy uznać prawo fizjoterapeuty do samodzielnego kwalifikowania pacjentów do zabiegów kinezyterapii i fizykoterapii. Ustawa sankcjonuje zasadniczo brak nadzoru lekarza nad procesem rehabilitacji medycznej pacjenta. Ponadto nieuregulowana pozostaje kwestia kierowania świadczeniobiorców nie przez lekarzy a przez fizjoterapeutów na zabiegi finansowane ze środków publicznych.

 

Nowe ustawowe regulacje dotyczące...

zawodu fizjoterapeuty

Jednym z nielicznych nieuregulowanych ustawowo zawodów medycznych był zawód fizjoterapeuty. Z uwagi na swój przedmiot oraz bezpieczeństwo pacjentów rehabilitacja medyczna wymagała już od wielu lat kompleksowego uregulowania ustawowego. Od kilku lat projekty ustawy o zawodzie fizjoterapeuty trafiały do sejmu. Jednakże proponowane treści projektu ustawy wywoływały spory zarówno w samym środowisku fizjoterapeutów, jak i w środowisku lekarskim. 25 września 2015 r. sejm RP uchwalił ustawę o zawodzie fizjoterapeuty (dalej jako u.z.f.) na podstawie projektu poselskiego. 26 października 2015 r. prezydent RP ją podpisał i została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 30 listopada 2015 r. (poz. 1994). Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od dnia jej opublikowania w Dzienniku Ustaw, czyli 31 maja 2016 r. Jest to również okres na przygotowanie odpowiednich przepisów wykonawczych (rozporządzeń). Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty reguluje zasady: wykonywania zawodu fizjoterapeuty, uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej fizjoterapeutów. Ustawa powyższa określa również organizację i zadania samorządu zawodowego fizjoterapeutów oraz prawa i obowiązki jego członków. Celem artykułu jest przybliżenie zakresu czynności zawodowych fizjoterapeutów oraz zasad współpracy lekarzy z fizjoterapeutami w świetle nowej ustawy o zawodzie fizjoterapeuty.

Uprawnienia zawodowe fizjoterapeutów

Generalnie wykonywanie zawodu fizjoterapeuty w świetle nowej ustawy polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez osobę mającą odpowiednie kwalifikacje i prawo wykonywania zawodu. Prawo posługiwania się tytułem zawodowym „fizjoterapeuta” przysługuje osobie posiadającej prawo wykonywania zawodu. Prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:

  1. ma pełną zdolność do czynności prawnych (ukończyła 18 lat i nie jest ubezwłasnowolniona);
  2. jej stan zdrowia pozwala na wykonywanie zawodu fizjoterapeuty (co potwierdza się orzeczeniem lekarskim albo innym wymaganym dokumentem potwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu fizjoterapeuty);
  3. wykazuje znajomość języka polskiego w stopniu wystarczającym do wykonywania zawodu fizjoterapeuty;
  4. swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu fizjoterapeuty (w szczególności nie była skazana prawomocnym wyrokiem, m.in. za umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu, przeciwko wolności seksualnej i obyczajności);
  5. posiada odpowiedni dyplom/dokument potwierdzający kwalifikacje do wykonywania zawodu fizjoterapeuty (określony w przedmiotowej ustawie).

Prawo wykonywania zawodu stwierdza, na wniosek osoby zainteresowanej, Krajowa Rada Fizjoterapeutów. Krajowa Izba Fizjoterapeutów (KIF) ma być jednostką organizacyjną samorządu zawodowego fizjoterapeutów. KIF tworzą fizjoterapeuci wpisani do Krajowego Rejestru Fizjoterapeutów, a ich przynależność do samorządu jest obowiązkowa.

Fizjoterapeuta przed rozpoczęciem wykonywania zadań zawodowych na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej jest obowiązany przedłożyć podmiotowi, na rzecz którego wykonuje te zadania (np. w przychodni, szpitalu), dokument potwierdzający prawo wykonywania zawodu. Krajowa Rada Fizjoterapeutów ma prowadzić Krajowy Rejestr Fizjoterapeutów w systemie teleinformatycznym. Prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty wygasa w przypadku: 1) śmierci, 2) zrzeczenia się prawa wykonywania zawodu, 3) prawomocnego orzeczenia przez sąd dyscyplinarny zakazu wykonywania zawodu, 4) utraty pełnej zdolności do czynności prawnych.

Wykaz poszczególnych świadczeń zdrowotnych, do których wykonywania uprawniony jest fizjoterapeuta, zawiera art. 4 ust. 2 u.z.f. Zgodnie z nim wykonywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w szczególności na:

  1. diagnostyce funkcjonalnej pacjenta;
  2. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii;
  3. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii;
  4. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu;
  5. zlecaniu wyrobów medycznych, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie Ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 345);
  6. dobieraniu do potrzeb pacjenta wyrobów medycznych;
  7. nauczaniu pacjentów posługiwania się wyrobami medycznymi,
  8. prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej, polegającej na popularyzowaniu zachowań prozdrowotnych oraz kształtowaniu i podtrzymywaniu sprawności i wydolności osób w różnym wieku w celu zapobiegania niepełnosprawności;
  9. wydawaniu opinii i orzeczeń odnośnie stanu funkcjonalnego osób poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu procesu fizjoterapii;
  10. nauczaniu pacjentów mechanizmów kompensacyjnych i adaptacji do zmienionego potencjału funkcji ciała i aktywności.

Wyżej wymienionych świadczeń zdrowotnych może udzielać samodzielnie fizjoterapeuta posiadający odpowiedni tytuł (magistra, licencjata ewentualnie technika fizjoterapii) oraz odpowiedni okres doświadczenia zawodowego. Podkreślić należy, że nie każdy fizjoterapeuta jest uprawniony do samodzielnego wykonywania każdej z powyższych czynności. Ponadto z uwagi na przyjęty przez ustawodawcę zwrot należy w szczególności stwierdzić, iż powyższy wykaz czynności-świadczeń nie ma charakteru zamkniętego. Przy okazji trzeba zauważyć, że ustawa o zawodzie fizjoterapeuty niejako „zatwierdza” powszechnie przyjmowany podział rehabilitacji leczniczej/fizjoterapii na: fizykoterapię, kinezyterapię i masaż.

Wszystkich wyżej wymienionych (tj. punkt od 1 do 10) świadczeń zdrowotnych może udzielać samodzielnie fizjoterapeuta posiadający tytuł:

a) magistra uzyskany w sposób wskazany w ustawie (czyli taka osoba, która rozpoczęła po 1 października 2017 r. jednolite pięcioletnie studia wyższe w zakresie fizjoterapii obejmujące co najmniej 300 punktów ECTS oraz odbyła sześciomiesięczną praktykę zawodową i uzyskała tytuł zawodowy magistra, a także złożyła Państwowy Egzamin Fizjoterapeutyczny z wynikiem pozytywnym);

b) magistra uzyskany w sposób wskazany w ustawie oraz co najmniej trzyletnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty.

Natomiast części wyżej wskazanych świadczeń zdrowotnych, tj. polegających na:

  1. diagnostyce funkcjonalnej pacjenta;
  2. planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii;
  3. planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii;
  4. kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu;
  5. dobieraniu do potrzeb pacjenta wyrobów medycznych;
  6. nauczaniu pacjentów posługiwania się wyrobami medycznymi;
  7. prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej;
  8. nauczaniu pacjentów mechanizmów kompensacyjnych i adaptacji do zmienionego potencjału funkcji ciała i aktywności

może udzielać samodzielnie fizjoterapeuta posiadający tytuł:

a) licencjata uzyskany w sposób wskazany w ustawie oraz co najmniej sześcioletnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty,

b) zawodowy technika fizjoterapii uzyskany w sposób wskazany w ustawie oraz co najmniej sześcioletnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty.

W rezultacie osoby posiadające tytuł licencjata lub technika mają zawężone uprawnienia zawodowe, nie mogą oni bowiem kwalifikować do fizykoterapii i kinezyterapii, zlecać wyrobów medycznych oraz wydawać opinii i orzeczeń odnośnie stanu funkcjonalnego osób poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu procesu fizjoterapii. Za wykonywanie zawodu fizjoterapeuty uważane jest nie tylko udzielanie świadczeń zdrowotnych, ale także nauczanie i działalność badawczą z zakresu fizjoterapii.

Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty zawiera upoważnienie dla ministra zdrowia do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowego wykazu czynności zawodowych fizjoterapeuty w ramach poszczególnych zadań zawodowych i odpowiadającego im poziomu wykształcenia, niezbędnego do ich wykonywania (aktualnie brak jest takiego rozporządzania).

Za najbardziej kontrowersyjne i problematyczne w aspekcie bezpieczeństwa pacjenta oraz świadczeń gwarantowanych publicznego systemu ubezpieczenia zdrowotnego należy uznać prawo fizjoterapeuty do samodzielnego kwalifikowania pacjentów do zabiegów kinezyterapii i fizykoterapii. Ustawa sankcjonuje zasadniczo brak nadzoru lekarza nad procesem rehabilitacji medycznej pacjenta. Ponadto nieuregulowana pozostaje kwestia kierowania świadczeniobiorców nie przez lekarzy a przez fizjoterapeutów na zabiegi finansowane ze środków publicznych. Przypomnieć bowiem należy, że pacjent (ubezpieczony w NFZ) ma prawo do zabiegów z zakresu rehabilitacji leczniczej, ale na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Świadczenia rehabilitacji leczniczej mogą być udzielane w warunkach ambulatoryjnych, domowych lub stacjonarnych. Ogólnie prawo świadczeniobiorcy do świadczeń zdrowotnych w zakresie rehabilitacji leczniczej reguluje art. 15 ust. 2 pkt. 5 Ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 581), a szczegółowo Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz.U., poz. 1522). Obecnie powyższe przepisy nie odnoszą się do nowych regulacji dotyczących fizjoterapeutów. Ponadto na razie obowiązują jeszcze dotychczas zawarte umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju rehabilitacja lecznicza, jednakże przedmiotowa kwestia będzie wymagała rozwiązania przez prawodawcę.

Współpraca z lekarzami

Zgodnie z regułą ogólną zawartą w art. 4 ust.1 u.z.f. fizjoterapeuta powinien wykonywać swój zawód zgodnie z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki zawodowej, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo i wykorzystując wskazania aktualnej wiedzy medycznej. Podobna formuła ustawowa dotyczy lekarzy. Obecnie z uwagi na brak ukonstytuowanego samorządu brak jest również uchwalonych zasad etyki zawodowej. Fundamentalnym aspektem wykonywania zawodu fizjoterapeuty, a teraz również standardem ustawowym wynikającym z własnej pragmatyki zawodowej, jest obowiązek przestrzegania praw pacjenta. Podstawowym aktem prawnym regulującym prawa polskiego pacjenta jest Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 159 z późn. zm.). Do podstawowych ustawowych obowiązków fizjoterapeuty stanowiących korelat praw pacjenta należą: obowiązek informacyjny, obowiązek przestrzegania tajemnicy zawodowej oraz obowiązki w zakresie dokumentacji medycznej. Obowiązek informacyjny występuje w dwóch sferach, tj. informacji o prawach pacjenta oraz informacji o stanie zdrowia. Fizjoterapeuta jest bowiem zobowiązany informować pacjenta o jego prawach określonych w przepisach Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, a także udzielać informacji pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie bliskiej lub opiekunowi faktycznemu w zakresie niezbędnym do udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych (np. o postępach w usprawnianiu pacjenta). Każdy fizjoterapeuta jest zobowiązany zachowywać w tajemnicy informacje związane z pacjentem, a uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu (tajemnica zawodowa). Tajemnica obejmuje zarówno informacje pisemne, jak i ustne. Ponadto do ustawowych obowiązków fizjoterapeuty należy prowadzenie dokumentacji medycznej na zasadach określonych w przepisach oraz jej udostępnianie uprawnionym osobom (tj. pacjentowi, przedstawicielowi ustawowemu, osobie upoważnionej przez pacjenta) i organom (np. takim jak sąd, ZUS) w formach przewidzianych w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (czyli do wglądu, kserokopia, wydanie oryginału, nośnik elektroniczny).

Przy wykonywaniu zawodu fizjoterapeuta współpracuje z osobami wykonującymi inne zawody medyczne, a w szczególności z lekarzami. W praktyce między fizjoterapeutą a lekarzem może pojawić się konflikt o charakterze merytorycznym – różnica zdań (np. zlecenie konkretnego zabiegu mimo występowania wyraźnych przeciwwskazań do tego zabiegu u danego pacjenta). W świetle art. 6 ust. 2 u.z.f. w przypadku uzasadnionych wątpliwości odnoszących się do zleceń lekarza w zakresie fizjoterapii, fizjoterapeuta ma prawo domagać się od lekarza, który wydał zlecenie, by uzasadnił potrzebę jego wykonania, a także ma prawo odmowy wykonania określonego świadczenia. Odmowę wykonania świadczenia fizjoterapeuta musi uzasadnić w dokumentacji medycznej i poinformować o niej lekarza zlecającego. O ile odmowa powinna mieć bezspornie formę pisemną, o tyle informacja dla lekarza o odmowie nie została uregulowana w u.z.f. co do formy i czasu.

Zgodnie z art. 7 u.z.f. fizjoterapeuta ma prawo wglądu do dokumentacji medycznej pacjenta oraz do uzyskania od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych (np. od lekarza) pełnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych metodach diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych, zapobiegawczych i dających się przewidzieć następstwach podejmowanych działań, w zakresie niezbędnym do udzielanych przez siebie świadczeń zdrowotnych. Ustawa nie określa formy udzielania powyższej informacji przez lekarza, za wystarczającą należy uznać w praktyce formę ustną, co jednakże nie wyklucza formy pisemnej.

Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty w art. 8 przewiduje ponadto dość „oryginalną” procedurę kontroli współpracowników-fizjoterapeutów. Jeżeli bowiem osoba wykonująca zawód medyczny (np. lekarz) stwierdziła naruszenie zasad wykonywania zawodu fizjoterapeuty, jest ona zobowiązana niezwłocznie przekazać swoje uwagi osobie naruszającej zasady wykonywania zawodu. W przypadku gdy działanie powyższe okaże się nieskuteczne, a dalsze naruszanie zasad wykonywania zawodu fizjoterapeuty może prowadzić do zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta, osoba wykonująca zawód medyczny niezwłocznie zawiadamia o tym bezpośredniego przełożonego oraz Rzecznika Dyscyplinarnego (organ samorządu zawodowego). Przy okazji należy wskazać, że fizjoterapeuci podobnie jak lekarze, w związku z wykonywanym zawodem podlegają różnym rodzajom odpowiedzialności prawnej tj.: 1) odpowiedzialności cywilnej, 2) odpowiedzialności pracowniczej, 3) odpowiedzialności karnej.

Ponadto nowa ustawa przewiduje odpowiedzialność zawodową fizjoterapeutów. Na podstawie art. 85 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty wszyscy członkowie samorządu fizjoterapeutów podlegają odpowiedzialności zawodowej za naruszenie zasad etyki zawodowej lub przepisów dotyczących wykonywania zawodu, zwane „przewinieniem zawodowym”. Sąd Dyscyplinarny rozpatruje sprawy dyscyplinarne fizjoterapeutów, wniesione przez rzecznika. Sąd Dyscyplinarny może orzec, podobnie jak w przypadku lekarzy, jako najsurowszą karę – pozbawienie prawa wykonywania zawodu. Jednakże co stanowi pewne kuriozum – fizjoterapeuta, wobec którego została orzeczona kara pozbawienia prawa wykonywania zawodu, może ubiegać się ponownie o uzyskanie tego prawa po upływie 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym wymierzona została ta kara.

Samo ustawowe uregulowanie wykonywania zawodu fizjoterapeuty należy uznać za bardzo potrzebne i ocenić pozytywnie. Przede wszystkim ureguluje rynek usług rehabilitacyjnych w sektorze prywatnym i poprawi jakość świadczeń oraz wprowadzi standardy prawne wykonywania zawodu. Natomiast krytycznie należy ocenić niektóre (m.in. wyżej wskazany) zapisy ustawy. Dążenie do profesjonalizacji zawodu (ustawa wprowadza jednostopniowe studia magisterskie od 2017 r. i wymóg zdania egzaminu państwowego) jest słuszne (lepiej przygotowane kadry), ale obecnie przepisy przewidują brak nadzoru lekarzy nad prowadzeniem fizjoterapii. Poza tym wątpliwości prawne wzbudzać może powołanie samorządu zawodowego fizjoterapeutów (m.in. uznanie fizjoterapeutów za zawód zaufania publicznego). Niewątpliwie nowa ustawa to nie tylko prawa, ale i obowiązki oraz większa odpowiedzialność fizjoterapeutów.

Dr adw. Małgorzata Paszkowska
Prawnik i socjolog. Od wielu lat doradca i wykładowca w zakresie prawa i zarządzania w ochronie zdrowia. Adiunkt w Katedrze Prawa WSIiZ w Rzeszowie. Wykładowca na kursach specjalizacyjnych dla lekarzy. Współorganizator kierunku zdrowie publiczne oraz uczelnianego centrum rehabilitacyjno-medycznego REH-MEDIQ. Prowadzi zajęcia ze studentami w szczególności na kierunku administracja i zdrowie publiczne i wykłady na studiach podyplomowych. Opiekun merytoryczny i autorka programów studiów podyplomowych: Zarządzanie podmiotami leczniczymi, Organizacja i zarządzanie w ochronie zdrowia, Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (dla pracowników pomocy społecznej).

 

Zaloguj się aby komentować.