Wspomnienie pośmiertne - Lek. Michał Sobków Drukuj
Ocena użytkowników: / 5
SłabyŚwietny 

Lek. Michał Sobków

03.11.1927-08.01.2014 r.

Dr Michał Sobków zmarł 8 stycznia 2014 r., w wieku 87 lat. Był cenionym lekarzem specjalistą w zakresie medycyny przemysłowej i obdarzonym uznaniem czytelników pamiętnikarzem i pisarzem. Urodził się w Koropcu nad Dniestrem, całe swoje życie zawodowe i twórczość pisarską poświęcił Wrocławiowi nad Odrą. Opublikował 12 pamiętników, powieści i zbiorów opowiadań. Kilka z nich wyróżnionych zostało nagrodami, m.in. nagrodą im. Stefana Kuczyńskiego za działalność kulturotwórczą w środowisku lekarskim. Opisał w nich okupacyjne losy kresowej społeczności i powojenne lata – studia lekarskie, nakazy pracy, cierpką rzeczywistość socjalistycznej codzienności. Zmarł spełniwszy swoje posłannictwo – pracowity dziejopis i wnikliwy obserwator. Pozostawił po sobie pamięć Człowieka,
który osiągnął wyznaczony sobie cel.

JBK

Lek. Michał Sobków (Fot. z archiwum rodziny)„Koropiec nad Dniestrem”. Pierwsza, opublikowana w 1999 r., książka Michała Sobkowa, wrocławskiego lekarza. Trzymam ją w rękach. Ma słoneczne, nasycone światłem okładki: na malarskim pejzażu rzeka z dwoma czółnami. W pierwszym, przytroczonym do wbitego w ziemię kołka, ledwie zarysowana sylwetka pochylonego mężczyzny. Po przeciwnej stronie rzeki wielobarwny las i wysoki piaszczysty brzeg.

 

Książka ma długą i zagmatwaną historię. Michał zaczął ją pisać w latach 60., ale nosił w sercu od opuszczenia w 1945 r. kresowej ojcowizny. Rozmawiał z krajanami, nawiązał kontakt z rodziną hrabiów Badenich - właścicieli dóbr w Koropcu, gromadził notatki, dokumenty i stare fotografie. Napisane wcześniej rękopisy 2 kresowych pamiętników przygarnęła Biblioteka Ossolineum – nie miały szansy na opublikowanie, musiały doczekać lepszych czasów.

Pracę nad książką przyspieszyło ogłoszenie przez „Kartę” i Instytut Zachodni w Poznaniu konkursu na pamiętnik związany z Kresami. Autor „Koropca...” otrzymał drugą nagrodę spośród 300 nadesłanych prac konkursowych. Fragmenty książki z pochlebnymi recenzjami opublikowała „Karta”(1995, nr 14 i 16) oraz „Rocznik Lwowski” (1998). Rok później książkę, opatrzoną wstępem prof. Waldemara Łazugi, wydało Wydawnictwo Poznańskie. Książka została dobrze przyjęta, a jej fragmenty ukazały się również w pismach niemieckich i rosyjskich. Tak rozpoczęła się przygoda z literaturą Michała Sobkowa, rodem z kresowego Koropca. A później przyszła kolej na następne książki: „Podróż w nieznane” (2001), „Saniami do nieba” (2001), „Dwa lata w raju” (2006) i zamykający ten cykl zbiór wspomnień „Historio, historio...” (2007).

Jak doszło do tego, że 18-letni wyrostek, uczeń polskiej, a następnie ukraińskiej szkoły powszechnej, najpierw zapamiętywał, a następnie zapisywał zdarzenia i gromadził druki, fotografie, artykuły i drukowane cyrylicą książki, aby przywieźć je wraz z niezbędnymi przedmiotami w otwartym wagonie repatriacyjnego pociągu? A po latach – uporządkować i wykorzystać do napisania rzetelnej relacji – dokumentu o losach Polaków na ziemiach kresowych Rzeczypospolitej w kolejnych odsłonach czerwonej i brunatnej okupacji?

„Koropiec nad Dniestrem” jest monografią historyczną przypominającą dzieje naddniestrzańskiej osady, następnie miasteczka, od czasów króla W. Jagiełły po lata ostatniej wojny. Autor przywołuje najazdy Tatarów i Turków, opisuje przykłady zgodnego współżycie mieszkańców: Polaków, Rusinów i Żydów, relacjonuje dramatyczne zdarzenia: wywózki na Sybir, pogromy organizowane przez ukraińskich nacjonalistów, wreszcie – wiosną 1945 r. przygotowania do planowanej repatriacji do Polski.

Kolejne książki z tej serii dopełniają panoramę naszkicowanych zdarzeń i wprowadzają nowe wątki, które czynią z niej kronikę życia koropieckiej społeczności. „Saniami do nieba” to wzruszająca opowieść o losach skazanych na unicestwienie 20 rodzin żydowskich żyjących wśród zaprzyjaźnionych Polaków i Rusinów oraz opowieść o czystej miłości Salki i Jankiela i wymuszonym groźbą śmierci związku młodej Żydówki z niemieckim oficerem. Dramat wydarzeń otwiera obraz tratwy ze skrępowanymi ludźmi w chałatach na wzburzonym Dniestrze.

„Dwa lata w „raju” to kolejna książka przywołująca dramatyczne wydarzenia z lat 40., a były nimi „wywózki” na wschód polskich inteligentów, oficerów i ludzi uznanych za wrogów klasowych. Fabułę książki autor oparł o wspomnienia mieszkającego w Koropcu polskiego lekarza dr. Józefa Czyniewskiego. Ważnym fragmentem książki jest „droga krzyżowa„ lekarza więzionego w kolejnych gułagach i los skazanych na powolną śmierć z głodu i wyczerpania.

Szczególne miejsce wśród książek z tej serii zajmuje „Podróż w nieznane”, w której autor opisał zdarzenia poprzedzające wyjazd na zachód i rozstanie z Koropcem, a także kilkutygodniową podróż na zachód, do miejscowości, która miało stać się przyszłym gniazdem rodzinnym, do Muchoboru Wielkiego. Również i w tej książce Michał dał się poznać jako wprawny pamiętnikarz w opisywaniu zdarzeń zwykłych i powszednich. W końcowych fragmentach książki godne uważnej lektury są fakty świadczące o powolnym wrastaniu polskich osadników w nową rzeczywistość: wspólne z Niemcami nabożeństwa w sali gimnastycznej, wymienny handel z sowieckimi żołnierzami, wybory miejscowego burmistrza, wreszcie – pierwsze przyjaźnie i miłości.

Drugą możliwą do wyodrębnienia serią książek napisaną przez Michała Sobkowa są książki osadzone w realiach powojennego Wrocławia i Dolnego Śląska. Głównymi ich bohaterami są pracownicy ochrony zdrowia, a zwłaszcza lekarze. Treścią książek są rzeczywiste wydarzenia – podpatrzone, zgromadzone i opisane podczas liczącej ponad pół wieku pracy zawodowej autora w zakładach o szczególnym charakterze: w poradni rejonowej w Szczawnie Zdroju, w ambulatorium przyzakładowym Huty Siechnice, w miejskim pogotowiu ratunkowym we Wrocławiu, w komisjach inwalidzkich ZUS. A zatem w tych miejscach, które były zapewne dla uważnego obserwatora wyjątkowym miejscem ujawniania ludzkich dramatów i nadziei. Autor zrezygnował, jako lekarz, z łatwej kariery w którymś z zakładów naukowych Akademii Medycznej, a skupił swoją twórczą pasję na możliwych do oceny dużych zespołach ludzkich.

W tej grupie książek na szczególną uwagę zasługują: „Ze wspomnień wrocławskiego lekarza (1999), „Ospa we Wrocławiu” (2000), „Samo życie” (2000) i „Życiowy dyżur” (2010). Szczególną popularność zyskała książka „Ospa we Wrocławiu” – jedna z trzech książek napisanych przez lekarzy aktywnie uczestniczących w zwalczaniu epidemii ospy w 1963 roku. Ostatnią książką Michała Sobkowa są „Igraszki medyczne w PRL”, której fragmenty zostaną niebawem opublikowane w zbiorze pamiętników i wspomnień „Ocalić od zapomnienia”.

Michał Sobków należy do godnych trwałej pamięci kronikarzy wydarzeń wpisanych w dzieje Wrocławia i Dolnego Śląska w latach 1945-2013. Prawie wszystkie jego książki mają bezsporną wartość dokumentalną, a kilka z nich stało się symbolicznymi zwornikami łączącymi przeszłość ze współczesnością.

Jerzy Bogdan Kos