logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 81 gości 
Biała emigracja - WYZWANIA POWROTÓW Z EMIGRACJI Drukuj
Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

WYZWANIA POWROTÓW Z EMIGRACJI

Kluczowe wydaje się wpisanie elementów wiedzy z zakresu psychologii kulturowej do systemu kształcenia kadr medycznych. Kwestia ta jest istotna przynajmniej z dwóch powodów – po pierwsze, aby zapobiegać wysokim kosztom psychologicznym związanym z relokacją zarówno dla samego lekarza/lekarki, jak i jego/jej rodziny. Drugi powód związany jest z jakością prowadzonej praktyki – wiedza dotycząca możliwych psychologicznych i psychosomatycznych konsekwencji migracji ma szansę wspomagać proces diagnostyczny i uwrażliwić praktyków na objawy związane ze stresem doświadczanym przez pacjentów i pacjentki.

Emigracja jest coraz częściej wpisana w życie lekarzy – czy to w związku z kształceniem zawodowym, czy chęcią podjęcia pracy przynoszącej większe korzyści finansowe. Wyjazdy te mają różną długość, bez względu jednak na to, czy są to wyjazdy krótkotrwałe czy długotrwałe, powrót do domu jest w pewien sposób wpisany w życie wszystkich migrantów.

Czy sama znajomość języka nie wystarczy?

Mgr Joanna Grzymała-Moszczyńska Psycholożka, trenerka antydyskryminacyjna i trenerka wrażliwości kulturowej, doktorantka w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od wielu lat zajmuje się badaniem procesów psychologicznych związanych z powrotami z emigracji – zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci. Autorka wielu artykułów oraz monografii „(Nie)łatwe powroty do domu? Funkcjonowanie dzieci i młodzieży powracających z emigracji”. Prowadzi treningi akulturacyjne oraz warsztaty dla nauczycieli pracujących z dziećmi z doświadczeniami migracyjnymi. (Fot. z archiwum autorki)Wśród osób, które przygotowują się do emigracji częste jest przekonanie, że biegła znajomość języka obcego jest wystarczającym warunkiem do podjęcia pracy w kraju emigracji1. Niestety, najczęściej przekonanie to jest błędne – obecny sposób nauczania języków w Polsce nie koncentruje się dostatecznie na nauce kontekstu kulturowego, w jakim używa się języka2. Samo nabywanie kompetencji językowych nie powoduje jednocześnie wzrostu kapitału kulturowego, który pozwoliłby je w pełni wykorzystać. Jak wskazują badania3 sukces emigrantów zależy nie tylko od posiadanych przez nich kompetencji zawodowych, lecz także od umiejętności przedstawienia ich pracodawcy w sposób, który jest przyjęty w danym środowisku. Niezbędne jest rozumienie kodów danej kultury w zakresie kompetencji społecznych, świadomości tradycji i rozumienia obyczajów. Łużniak-Piecha i Golińska4 wskazują, że kształtowanie własnej kariery zawodowej poza granicami ojczystego kraju to proces, w którym ważna okazuje się umiejętność poruszania się w sieci wzajemnych powiązań i relacji oraz znajomość zwyczajów i tradycji społeczności, w której planuje funkcjonować jednostka. W przypadku lekarzy, ze względu na konieczność ciągłej pracy w zespole i częstego kontaktu z pacjentami, wydaje się być to szczególnie istotne.

Najczęstsze wyzwania psychologiczne związane z migracją

Jednak nawet najlepsze wcześniejsze przygotowanie nie sprawi, że unikniemy zupełnie stresu akulturacyjnego, pojawiającego się podczas kontaktu z nową kulturą. Stres ten, niekiedy również nazywany „szokiem kulturowym”, jest naturalną reakcją na zmianę kontekstu kulturowego i może pojawić się zarówno podczas wyjazdu na emigrację, jak i w trakcie powrotu z emigracji do kraju pochodzenia. Równocześnie, jak do tej pory, powstało wiele (również polskojęzycznych) publikacji poświęconych mechanizmom szoku kulturowego związanego z wyjazdem, dlatego też poniższy tekst poświęcę zjawisku psychologicznych trudności związanych z powrotem z emigracji.

Jak dotąd ani wyjazdowy, ani powrotny szok kulturowy nie zostały opisane w żadnej z międzynarodowych klasyfikacji chorób, dlatego też trudno jest pisać o ich symptomach jako takich. Jednak na podstawie literatury przedmiotu można wyróżnić główne obszary trudności, na jakie napotykają osoby powracające z zagranicy5.

Pierwszy z nich to trudności w przystosowaniu wynikające z rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami związanymi z powrotem, a jego rzeczywistym doświadczaniem. Zaskoczenie i rozczarowanie ma dwojakie przyczyny. Po pierwsze – rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami związanymi z powrotem wynikającymi z tego, jak rzeczywistość sprzed wyjazdu została zapamiętana, a tym jaka okazała się po przyjeździe. Po drugie – wynika z różnicy pomiędzy oczekiwanymi a faktycznie doświadczanymi przeżyciami. Wiele osób oczekuje ulgi związanej z powrotem do domu, znajomego miejsca, zasady którego rozumie i w którym dobrze się czuje; spotkania z bliskimi i znajomymi. Często okazuje się, że wiele rzeczy zmieniło się pod naszą nieobecność, trudno jest odzyskać bliskość ze znajomymi i kolegami w pracy, ponieważ my sami również się zmieniliśmy. Pewne zachowania (a także procedury), które były dla nas wcześniej zupełnie przezroczyste, teraz nas drażnią, a kiedy próbujemy zwrócić na to uwagę, dowiadujemy się, że po wyjeździe „przewróciło się nam w głowie”. W rezultacie pojawia się niechęć do rozmawiania o napotykanych trudnościach. Wynika to przede wszystkim z rodzącego się przekonania, że problem wynika nie tyle z naturalnych zmian otoczenia i procesów wpisanych w samo doświadczenie migracji, ile leży w nas samych6.

Innym, często opisywanym obszarem trudności, jest zmiana statusu ekonomicznego. Wielu lekarzy pozostających za granicą zarabia dużo lepiej niż zarabialiby w Polsce. Stwierdzenie to wydaje się być truizmem, kiedy jednak po powrocie ich sytuacja zbliża się do stanu sprzed wyjazdu, pojawia się stres wynikający z postrzeganego drastycznego pogorszenia statusu ekonomicznego.

Osoby powracające z zagranicy często gloryfikują swoje emigracyjne życie, a rzeczywistość zastaną po powrocie postrzegają jako nudną, nieciekawą, zaściankową7. Niekiedy pojawia się tęsknota za krajem emigracji i związane z nią idealizowanie prowadzonego tam życia, pracy, znajomych.

Stres akulturacyjny a zdrowie psychiczne

W tym kontekście nie dziwi więc fakt, że wiele osób powracających z emigracji zapada na depresję, a aż 45 proc. powracających z obczyzny doświadcza silnego lęku8. Spośród emigrantów przebadanych przez Birsen Sahin 34 proc. żałowało powrotu do domu, podczas gdy 9 proc. żałowało, że w ogóle wyjechało z domu. Badania9 potwierdzają związek pomiędzy doświadczaniem problemów związanych z powrotem a depresją i lękiem. W literaturze przedmiotu można odnaleźć również inne zjawiska związane z powrotem jak na przykład: konflikty związane z własną tożsamością kulturową i trudności w kontaktach międzyludzkich10. Wiele osób powracających do rodzimego kraju skarży się również na dokuczliwą samotność, dezorientację, stres, złość, wrogość, różnorodne natręctwa, bezsilność, rozczarowanie i poczucie bycia dyskryminowanym11. Mogą również pojawić się nasilone objawy psychosomatyczne, obniżenie odporności i alergie12.

Dyskomfort związany z powrotem do rodzimego kraju utrzymuje się zwykle 6 do 12 miesięcy od momentu zakończenia emigracji, później najczęściej następuje adaptacja do sytuacji13. Jest to ważna informacja w kontekście tzw. „pułapki pętli migracyjnej”, która jest częstą strategią migrantów powrotnych14. Zjawisko to odnosi się do sytuacji, w której emigranci z różnych powodów postanawiają powrócić z emigracji do kraju pochodzenia, ale po doświadczeniu początkowej euforii związanej z „byciem w domu”, doświadczają wielu trudnych emocji i konkretnych trudności, m.in. związanych z sytuacją zawodową. Budzi to frustrację, a najłatwiejszą drogą do jej zredukowania wydaje się kolejny wyjazd. Osoby te wyjeżdżają, ale znów po pewnym czasie zaczynają odczuwać tęsknotę za krajem pochodzenia i chęć powrotu. Proces ten jest bardzo wyczerpujący psychicznie i może mieć opłakane skutki, szczególnie wtedy, kiedy w takiej cyrkulacji towarzyszą nam dzieci.

Podsumowując, można wyróżnić wiele rodzajów trudności natury psychologicznej, na które narażone są osoby powracające z zagranicy. Choć część z nich można opisać w kategoriach psychopatologii, to wydaje się jednak, że wiele dotyczy problemów o charakterze egzystencjalnym – tęsknoty, poszukiwania odpowiedzi na pytania o swoje miejsce na świecie, o własną tożsamość. Jak pisze Mumford: „Szok kulturowy nie jest kategorią psychiatryczną, ale normalną reakcją na obce otoczenie kulturowe, które na pewnych ludzi może działać obezwładniająco”.15

Rekomendacje w zakresie kształcenia kadr medycznych

W tym kontekście kluczowe wydaje się wpisanie elementów wiedzy z zakresu psychologii kulturowej do systemu kształcenia kadr medycznych. Kwestia ta jest istotna przynajmniej z dwóch powodów – po pierwsze, aby zapobiegać wysokim kosztom psychologicznym związanym z relokacją zarówno dla samego lekarza/lekarki, jak i jego/jej rodziny. Drugi powód związany jest z jakością prowadzonej praktyki – wiedza dotycząca możliwych psychologicznych i psychosomatycznych konsekwencji migracji ma szansę wspomagać proces diagnostyczny i uwrażliwić praktyków na objawy związane ze stresem doświadczanym przez pacjentów i pacjentki.

Jednym z najbardziej skutecznych sposobów wspierania osób migrujących w radzeniu sobie ze stresem akulturacyjnym są tzw. treningi wrażliwości kulturowej lub treningi akulturacyjne. W trakcie tego rodzaju zajęć, które najczęściej przyjmują formę warsztatową, osoby w nich uczestniczące mają możliwość w aktywny sposób zapoznać się z wyzwaniami, które prawdopodobnie będą musieli podjąć, poznają najważniejsze teorie dotyczące procesu adaptacji do nowej kultury, a także wypracowują strategie pozwalające na stawianie czoła wyzwaniom. Wiele wskazuje na to, że warto skorzystać z takiego wsparcia przed sytuacją migracyjną – czy to wyjazdem, czy powrotem, tak aby móc z wyprzedzeniem radzić sobie z potencjalnymi trudnościami.

Joanna Grzymała-Moszczyńska

Przypisy

  1. Grzymała-Moszczyńska H., Grzymała-Moszczyńska J. & Golińska A. (2011). Migracje polskich profesjonalistów i profesjonalistek: Wyjazdy i powroty. Studia Migracyjne-Przegląd Polonijny, 4(37), 145-164. Chicago.
  2. Aleksandrowicz-Pędich L., Rozumko A. (2008). Adaptation problems of Polish users of English in English speaking countries. Referat wygłoszony na konferencji „Migracje po wejściu Polski do UE”, 29-30 maja.
  3. Csedő K. (2008). Negotiating Skills in the Global City: Hungarian and Romanian Professionals and Graduates in London. Journal of Ethnic and Migration Studies, 34, 5.
  4. Łużniak-Piecha M., Golińska A. (2011). Mentoring jako narzędzie budowania kapitału symbolicznego, czyli jak dyskusja o pogodzie może wpłynąć na rozwój kariery w Londynie. Edukacja ekonomistów i menedżerów. Problemy. Innowacje. Projekty, 20, 2.
  5. Andreason A.W. i Kinneer K.K. (2005). Repatriation Adjustment Problems and the Successful Reintegration of Expatriates and Their Families. Journal of Behavioral & Applied Management, 6(2), 109-126.
  6. Adler N.J. (2002). International Dimensions of Organizational Behavior (wyd. 4.). Mason, OH: South-Western.
  7. Dowling P.J. i Welch D.E. (2005). International human resource management (4 ed.). Mason, OH: South-Western.
  8. Sahin N.H. (1990). Re-entry and the academic and psychological problems of the second generation. Psychology and Developing Societies, 2, 165–182.
  9. Ward C., Bochner S. & Furnham, A. (2001). The psychology of culture shock. Hove: Routledge.
  10. ibidem
  11. ibidem
  12. Berry J.W., Kim U., Minde T. and Mok D., Comparative studies of acculturative stress, International Migration Review, Special Issue: Migration and Health, Vol. 21, No. 3, pp. 491-511, 1987.
  13. Adler N.J. (2002). International Dimensions of Organizational Behavior (wyd. 4.). Mason, OH: South-Western.
  14. Iglicka K. (2010). Powroty Polaków po 2004 roku. W pętli pułapki migracji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
  15. Mumford D.B. (1998). The measurement of culture shock. Social Psychiatry and Epidemiology, 33(4), s.153.
 

Zaloguj się aby komentować.