Sztuka rozmowy podstawą diagnozy - Pułapki komunikacji interpersonalnej w relacji lekarz – pacjent

logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 13 gości 
Sztuka rozmowy podstawą diagnozy - Pułapki komunikacji interpersonalnej w relacji lekarz – pacjent Drukuj
Ocena użytkowników: / 1
SłabyŚwietny 

Pułapki komunikacji interpersonalnej w relacji lekarz – pacjent

Czego oczekują nasi pacjenci? Dokładna analiza skarg pacjentów prowadzi do wniosku, że częściej dotyczą one komunikacji i jakości relacji z lekarzem aniżeli nieprawidłowości leczenia farmakologicznego czy chirurgicznego. Pacjenci uważają, że nie zostali wysłuchani oraz oczekują większej ilości informacji na temat swojej choroby, przyszłości, działań ubocznych leków, złagodzenia cierpienia i stresu oraz opinii na temat tego, co mogliby zrobić sami dla swojego zdrowia. Liczne badania jednoznacznie wykazują, że lekarze i pacjenci mają zupełnie odmienne poglądy na temat dobrej komunikacji medycznej.

Komunikacja będąca procesem wymiany informacji nabiera szczególnego znaczenia, kiedy jego uczestnikami są lekarz i pacjent. Współczesna relacja lekarza z pacjentem nie ma już w sobie bezwarunkowego autorytetu lekarza. Często już przed wizytą medyczną pacjent zachowuje duży dystans w stosunku do lekarza. Jeżeli jest to możliwe, chory chętnie wybiera lekarza na podstawie opinii na forach internetowych. Głównym źródłem wiedzy medycznej staje się internet. W większości przypadków relacja pacjenta z lekarzem nie jest już relacją paternalistyczną. Pacjent chce być partnerem lekarza i aktywnie uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących jego zdrowia. To przejście od relacji paternalistycznej do relacji partnerskiej jest wynikiem przemian socjologicznych, jakie dokonują się w społeczeństwach europejskich w ciągu ostatnich 30 lat. Świadome współdecydowanie o sobie w czasie choroby uwarunkowane jest jednak posiadaniem wiedzy medycznej, która umożliwiłaby podjęcie decyzji przez pacjenta. Wobec stale zmniejszającej się ilości czasu, który lekarz może poświęcić na rozmowę z chorym, rodzi się pytanie o źródła tej wiedzy i odpowiedzialność lekarza za podjętą decyzję.

Wiele procedur biurokratycznych odbiera pacjentom na jakiś czas opiekę personelu, powodując obniżenie jakości opieki medycznej. Efektywna komunikacja w opiece medycznej jest bowiem niemożliwym do delegowania zadaniem lekarza i ma centralne znaczenie w procesie leczenia.

Umiejętność właściwej rozmowy z chorym wymaga połączenia wiedzy i kompetencji komunikacyjnych. W praktyce lekarskiej rozmowa z chorym jest najbardziej uniwersalnym narzędziem, które umożliwia postawienie rozpoznania i terapię. Widziana z perspektywy medycyny skupionej na pacjencie staje się spotkaniem dwóch niezależnych osób, zapewniając wysłuchanie, szacunek i zainteresowanie. Jeżeli przyjęlibyśmy, że istotna jest tylko treść informacji, które uzyskujemy w trakcie zbierania wywiadu lub przekazujemy jako rozpoznanie i zalecenia, odrzucając humanistyczne aspekty kontaktu z chorym, rola lekarza zostałaby ograniczona do roli rejestratora możliwego do zastąpienia programem komputerowym. Niezależnie od rozwoju nowych technologii relacja pomiędzy lekarzem a pacjentem pozostaje istotą naszego zawodu. Mimo szybkiego rozwoju laboratoryjnych i obrazowych metod diagnostycznych wywiad pozostaje dla lekarza źródłem unikalnych informacji, pozwalając na postawienie prawidłowego rozpoznania i stworzenie podstaw właściwej współpracy z pacjentem.

Czasu, który możemy poświęcić na konsultację jednego pacjenta, jest coraz mniej. Z tego powodu bezpośrednia komunikacja z chorym nabiera dużego znaczenia i nakazuje bardzo przemyślanie wykorzystać dane nam minuty. Pacjent nie powinien odczuwać, że jego wizyta przeprowadzana jest w pośpiechu. Nawet jeżeli mamy niewiele czasu, werbalne podkreślanie tego faktu jest bezcelowe. Pacjent postawiony w takiej sytuacji może pominąć najistotniejsze fakty, wychodząc z założenia, że wymagają one poświęcenia im skupionej uwagi, uwarunkowanej brakiem pośpiechu. Niekiedy w imię błędnie pojętej oszczędności czasu pierwsze chwile wizyty pacjenta poświęcamy wypełnieniu dokumentacji poprzedniego chorego. Poza wyjątkowymi sytuacjami taka praktyka pogłębia poczucie uprzedmiotowienia pacjenta. Wypełnienie dokumentacji chorego w trakcie jego wizyty jest lepszym rozwiązaniem, ponieważ jest dobrze rozumiane i akceptowane przez pacjentów oraz zmniejsza ryzyko błędów medycznych.

Utrzymywanie kontaktu wzrokowego z chorym podczas rozmowy oraz sporządzanie notatek jest dla pacjenta komunikatem, że jesteśmy nim zainteresowani. Brak kontaktu wzrokowego pacjent odbiera jako lekceważenie. Brak porozumienia pomiędzy pacjentem a lekarzem jest krytycznym czynnikiem, prowadzącym do składania pozwów przeciw lekarzom. Prawnicy identyfikują nieprawidłowy sposób komunikowania się z pacjentem jako pierwotny powód wystąpienia sądowego przeciw zakładom opieki zdrowotnej w 70 proc. przypadków. Podstawowe problemy pojawiające się w tych sytuacjach to: opuszczenie pacjenta, dewaluacja poglądów pacjenta, udzielanie zbyt małej ilości informacji i brak zrozumienia perspektywy pacjenta. Źródłem konfliktu jest często występujące u pacjenta poczucie bycia ignorowanym.

Zalecenia ustalone i przekazane przez lekarza oraz zalecenia usłyszane i zastosowane przez pacjenta to często zbiory z niewielkim obszarem wspólnym. Pacjent po zakończeniu wizyty lekarskiej pamięta bardziej postawę lekarza i jego stosunek do siebie, aniżeli treść rozmowy. Obszarem wymagającym potwierdzenia jest zwykle przyjmowanie leków przez pacjenta. Krokiem, który nam to ułatwi, jest poproszenie pacjenta o przyniesienie przyjmowanych leków. Zadziwiająco często brak efektów leczenia wynika z niestosowania przez pacjenta zaleconej terapii. Warto zastanowić się nad przyczynami, z powodu których pacjent nie realizuje zaleceń lekarskich. Pierwsza myśl, jaka się nasuwa, to brak możliwości finansowych. Pozostałe przyczyny to: niezrozumienie, brak przekonania do terapii, zaburzenia osobowości oraz rady przeciwne do zaleceń lekarskich. W każdym przypadku należy zidentyfikować przyczyny problemu i dążyć do rozwiązania go, unikając oceniania czy etykietowania pacjenta. W trakcie rozmowy z pacjentem lekarz posługuje się zarówno komunikatami werbalnym jak i pozawerbalnymi. Często towarzyszy nam przekonanie, że słowo to najważniejszy nośnik informacji. Jednak około 2/3 informacji przekazujemy pozawerbalnie – jest to nasz nieuświadomiony i zwykle niekontrolowany język. Komunikacja pozawerbalna jest istotnym czynnikiem, który w opinii pacjentów wpływa na ocenę ich relacji z lekarzem.

Dla prawidłowego funkcjonowania wysokiej jakości opieki medycznej konieczne jest podjęcie próby spojrzenia na chorobę oczyma pacjenta oraz umiejętność stworzenia właściwej relacji z nim. Pacjenci ufają lekarzom, którzy nie wywołują u nich poczucia niższości, potrafią ich wysłuchać i dobrze znają ich historię medyczną. Właściwa komunikacja pomiędzy lekarzem a pacjentem jest jednym z fundamentalnych warunków wysokiej jakości opieki medycznej.

Aldona Katarzyna Jankowska

 

Zaloguj się aby komentować.