logowanie



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 7 gości 
Czy etyka lekarska jest potrzebna? - Zawód lekarza w społecznych opiniach i ocenach Drukuj
Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Zawód lekarza w społecznych opiniach i ocenach

Według danych OECD w Polsce na 1000 osób przypada zaledwie 2,2 lekarzy przy średniej 3,2. Stosunek liczby lekarzy do liczby mieszkańców plasuje Polskę pod tym względem na 33. miejscu na 43 analizowane kraje. Tym samym w Polsce na jednego lekarza przypada przeciętnie 3 168 pacjentów, przy średniej wynoszącej 2 277 pacjentów. Konsekwencją tej sytuacji jest m.in. fakt, iż czas oczekiwania na wizytę u lekarza specjalisty okazał się w 2014 roku w naszym kraju zdecydowanie wyższy niż przeciętnie w Europie (OECD, 2015). Sytuacja ta z pewnością nie pozostaje bez wpływu na jakość pracy lekarzy oraz na ich relacje z pacjentami, a w konsekwencji oddziałuje na społeczny odbiór zawodu lekarza i wyrażane zaufanie do tej profesji. Chcąc pokazać, jak zawód lekarza postrzegany jest w polskim społeczeństwie, poniżej prezentuję wycinki różnych badań zrealizowanych w ostatnich latach przez Fundację Centrum Badania Opinii Społecznej, w których dorośli Polacy pytani byli o ich opinie i doświadczenia związane z tym zawodem.

Zaufanie do lekarzy

w zakresie socjologii, adiunkt w Zakładzie Socjologii Działań i Struktur Społecznych na Wydziale Nauk Społecznych w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie oraz analityk w Fundacji Centrum Badania Opinii Społecznej. Autor kilkunastu artykułów naukowych z zakresu socjologii – zwłaszcza empirycznej oraz ponad 200 autorskich komunikatów z badań CBOS, w tym odnoszących się do problematyki zdrowia i systemu opieki zdrowotnej. (Fot. z archiwum autora)Praca lekarzy powinna się opierać na zaufaniu pacjentów. W końcu nie bez powodu zawód lekarza zaliczany jest do zawodów zaufania publicznego. Jak to zaufanie społeczne do lekarzy prezentuje się w badaniach opinii publicznej? Zgodnie z deklaracjami, ponad trzy czwarte dorosłych Polaków darzy dużym zaufaniem lekarzy, u których się leczy (78 proc.), z czego co szósty swoje zaufanie określa jako bardzo duże (16 proc.), a 62 proc. jako dość duże. Brak zaufania do swoich lekarzy wyraża niespełna jedna piąta ankietowanych (19 proc.). Jeżeli odniesiemy te wyniki do danych dotyczących ogólnego zaufania Polaków do innych osób, z których od wielu lat wynika, że zaufanie społeczne w Polsce utrzymuje się na bardzo niskim poziomie (od ośmiu lat co najwyżej jedna czwarta badanych wyraża przekonanie, że większości ludzi można ufać, a wcześniej odsetek ten był jeszcze niższy (Omyła-Rudzka, 2016)), to możemy stwierdzić, że poziom zaufania Polaków do lekarzy, u których się leczą, jest dość wysoki. Co istotne, deklarowane zaufanie do medyków nie jest w zasadzie zróżnicowane przez kontrolowane w badaniu cechy społeczno-demograficzne respondentów. Nie zależy też od częstości korzystania z wizyt lekarskich. Można wręcz zaobserwować, że osoby częściej korzystające z konsultacji lekarskich wyrażają minimalnie większe zaufanie do lekarzy niż rzadziej leczące się. Sugeruje to, że postawa nieufności wobec lekarzy jest w części przypadków raczej efektem funkcjonujących stereotypów o pracy lekarzy niż wynika z osobistych doświadczeń pacjentów. Patrząc z perspektywy ostatnich kilkunastu lat można natomiast powiedzieć, że deklarowany poziom zaufania do lekarzy pozostaje w miarę stabilny. Ciężko wskazać na jakiś jednoznaczny kierunek zmian, przy czym deklaracje z 2014 roku sugerują wręcz nieco większe zaufanie do lekarzy niż notowane w latach 2007-2010.

Nieco mniej korzystnie, choć również zdecydowanie pozytywnie, przedstawia się deklarowane zaufanie dorosłych Polaków do lekarzy, u których leczą oni swoje dzieci. Niespełna trzy czwarte badanych, którzy towarzyszą swoim dzieciom podczas wizyt lekarskich, wyraża zaufanie do lekarzy swoich dzieci (73 proc.), w tym co szósty określa to zaufanie jako bardzo duże (17 proc.). Jedynie co ósmy rodzic deklaruje brak zaufania (12 proc.). W ciągu trzynastu lat, pomiędzy kolejnymi badaniami na ten temat (2001-2014), zaufanie do lekarzy dzieci nieco się zmniejszyło (z 81 proc. do 73 proc.), ale przy stabilnych ocenach negatywnych. Przybyło osób niepotrafiących jednoznacznie ocenić poziomu swojego zaufania (z 6 proc. do 15 proc.).

Błędy lekarskie

Pomimo w miarę stabilnego poziomu zaufania do lekarzy, należy zwrócić uwagę na opinie Polaków o ich pracy. Różnego rodzaju przekazy medialne, własne doświadczenia oraz wymiana informacji w internecie sprawiły, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat wzrosło przeświadczenie Polaków o omylności lekarzy. Wprawdzie nadal dominuje opinia, że błędy lekarskie zdarzają się dość rzadko (48 proc.), jednak w latach 2001-2014 z 10 do 16 proc. wzrósł odsetek Polaków wyrażających przekonanie, że takie sytuacje mają miejsce często. Jak się okazuje, opinia taka jest w dużej mierze zasłyszana, na co wskazuje fakt, że połowa badanych twierdzi, iż osobiście nigdy nie doświadczyła błędnego leczenia. Można jednakże zauważyć, iż odsetek osób twierdzących, że często padały ofiarami błędnych diagnoz i leczenia nieznacznie wzrósł na przestrzeni ostatnich lat (z proc. do 3 proc.).

To rosnące przekonanie o omylności lekarzy sprawia – jak się wydaje – że wbrew wcześniejszym deklaracjom o dużym zaufaniu do własnych lekarzy, generalnie Polacy postulują, by raczej z pewną rezerwą podchodzić do stawianych przez medyków diagnoz oraz leczenia i konsultować je u dodatkowych specjalistów – przekonanie takie wyraża ponad połowa badanych (55 proc.), co stanowi 6-punktowy wzrost w stosunku do roku 2001. Nie oznacza to jednak, że postulaty te są powszechnie realizowane przez Polaków, bo – jak wynika z deklaracji – mniej więcej co piąty badany przyznaje, że w każdej lub w większości sytuacji leczenia stara się uzyskać dodatkową opinię u innego lekarza (19 proc.). Z kolei ponad jedna trzecia nie czyni tego nigdy (37 proc.). Można natomiast zauważyć, że praktyka ta stała się w ostatnich latach nieco bardziej popularna niż wynikało to z deklaracji składanych w badaniu zrealizowanym w 2001 roku – odsetek osób, które nigdy nie szukały potwierdzenia lekarskiej diagnozy zmniejszył się od tego czasu o 6 punktów procentowych.

Od 2001 roku (zapewne za sprawą wzrostu popularności i dostępności internetu) wzrosła też skłonność Polaków do poszukiwania informacji o swojej chorobie i leczeniu w książkach, czasopismach, czy – właśnie – w internecie. Ponad połowa dorosłych Polaków przyznaje, że przynajmniej od czasu do czasu stara się w ten sposób weryfikować uzyskane od lekarza informacje (56 proc.), co stanowi 14-punktowy wzrost od 2001 roku. Przy czym – jak sie okazuje – ta weryfikacja diagnozy i leczenia – czy to u innego lekarza, czy też w czasopismach lub internecie, w dużej mierze zależy od wcześniejszych doświadczeń związanych z błędnym leczeniem. Potwierdzenia potrzebują przede wszystkim ci, którzy w przeszłości doświadczyli jakichś błędów medycznych (74 proc. z nich przynajmniej od czasu do czasu szuka informacji o swojej chorobie, leczeniu lub przepisanych lekarstwach w książkach, czasopismach lub w internecie).

Należy jednak zauważyć, że doświadczenia błędów medycznych i przekonanie o tym, że lekarze mylą się w swojej pracy, wpływają co prawda na poziom zaufania do lekarzy, ale tylko w pewnym stopniu. Dwie trzecie tych, którzy twierdzą, że padli ofiarą błędów medycznych, jednocześnie stwierdza, że ma zaufanie do lekarzy, u których się leczy (66 proc.). Również częste weryfikowanie lekarskich diagnoz i leczenia, jak się okazuje, w większości przypadków nie przeszkadza w deklarowaniu dużego zaufania do lekarzy (69 proc. badanych, którzy twierdzą, że zawsze lub często po wizycie u lekarza poszukują w książkach, czasopismach lub w internecie informacji o swojej chorobie, leczeniu i lekarstwach, deklaruje jednocześnie duże zaufanie do lekarzy, u których się leczy).

Ocena pracy lekarzy

W kompleksowej ocenie stanu służby zdrowia w Polsce, która to ocena od lat wypada dość niekorzystnie (w badaniu CBOS z 2014 roku zadowolenie z niej wyraziło zaledwie 28 proc. badanych, a niezadowolenie – 68 proc., co i tak oznacza lepsze oceny niż notowane dwa i cztery lata wcześniej), lekarze – ich kompetencje i zaangażowanie, stanowią ten element, który zdecydowanie wyróżnia się in plus. Poza dostępnością lekarzy pierwszego kontaktu, to kompetencje medyków i ich zaangażowanie w pracę ocenione zostały najwyżej spośród innych kwestii przedstawionych ocenie badanych. Najwięcej do życzenia pozostawia dostępność badań diagnostycznych i możliwość konsultacji u lekarzy specjalistów, a także – generalnie – administracja w placówkach służby zdrowia.

Pozytywne oceny pracy lekarzy w dużej mierze przekładają się na wyrażane przez Polaków opinie o ich uczciwości i rzetelności zawodowej. Z opublikowanego w tym roku raportu wynika, że lekarze lokują się na 8. miejscu (na 24), jeżeli chodzi o średnią ocenę uczciwości i rzetelności zawodowej przedstawicieli tej profesji. Nieco lepiej (plasując się na 5. miejscu) wypadają wydzieleni w tym badaniu lekarze dentyści. Wyższe od nich oceny uzyskali jedynie naukowcy, pielęgniarki, informatycy i nauczyciele. Lekarze, w tym lekarze stomatolodzy, należą zatem do grupy dziesięciu zawodów (na 24 oceniane), w przypadku których średnie ocen uczciwości i rzetelności zawodowej lokują się powyżej środka 5-punktowej skali i są wyższe niż średnia dla ogółu ocenianych zawodów.

Analizując zmiany opinii w ostatnim dziesięcioleciu okazuje się, że lekarze, a także – wyodrębnieni z tej kategorii – dentyści, należą do grona nielicznych profesji, których ocena uczciwości i rzetelności zawodowej utrzymuje się na zbliżonym poziomie, podczas gdy w zdecydowanej większości omawianych zawodów te oceny od 2006 roku wyraźnie się pogorszyły. Patrząc z dłuższej perspektywy, okazuje się, że aktualne oceny uczciwości i rzetelności zawodowej lekarzy, zwłaszcza biorąc pod uwagę odsetek opinii negatywnych, pozostają w zasadzie najlepsze, odkąd CBOS bada tę kwestię (Boguszewski, 2016).

Zarobki lekarzy i korupcja w służbie zdrowia

Poza przywołanymi danymi można wychwycić szereg dodatkowych kwestii, które funkcjonują w społecznym obiegu i również w jakimś stopniu rzutują na społeczny wizerunek lekarzy i służby zdrowia jako całości. Jedną z nich jest dość powszechnie podzielane przekonanie o tym, że lekarz należy do tych zawodów, których zarobki są zbyt wysokie – zwłaszcza chociażby w stosunku do pielęgniarek, które zdaniem dwóch trzecich badanych zarabiają za mało (Badora, 2013).

W wyobrażeniu ankietowanych przeciętne miesięczne zarobki lekarza w Polsce wynoszą 7 849,29 zł, natomiast lekarz powinien zarabiać ich zdaniem 86 proc. tej sumy, co daje średnio 6 764,36 zł. Tym samym spośród ogółu ankietowanych 32 proc. uważa, że lekarz zarabia za dużo, 17 proc. – że zarabia tyle, ile powinien, 25 proc. – że zarabia za mało, natomiast 26 proc. wybrało odpowiedź „trudno powiedzieć”.

Kolejną kwestią oddziałującą na postrzeganie pracy lekarzy jest dość powszechnie podzielana opinia o stale funkcjonującej w służbie zdrowia korupcji. O tym, że korupcja jest nadal dużym problemem w Polsce przekonanych jest 83 proc. badanych (odsetek ten co prawda maleje – ale dość powoli), przy czym to właśnie służba zdrowia, obok polityki, wskazywana jest niezmiennie jako ta dziedzina, w której korupcja występuje najczęściej – uważa tak 53 proc. badanych (Feliksiak, 2013).

Podsumowanie

Wyniki badań opinii publicznej sugerują, iż – generalnie rzecz biorąc – praca i zaangażowanie lekarzy cieszą się dość dużym uznaniem społecznym, co w konsekwencji przekłada się na wysokie i dość stabilne zaufanie pacjentów do swoich lekarzy. Choć osobiste doświadczenia w relacji pacjent – lekarz wypadają dość korzystnie, to jednak społeczny wizerunek służby zdrowia w Polsce pozostawia wiele do życzenia, co – jak się wydaje – nie pozostaje bez wpływu na funkcjonujące w społeczeństwie ogólne postrzeganie lekarzy, ocenę ich zaangażowania oraz wyrażane zaufanie do nich. Bowiem w całościowym oglądzie zaufanie do lekarzy wiąże się – mimo wszystko – z dość znaczną podejrzliwością i przekonaniem o konieczności weryfikacji stawianych przez nich diagnoz i proponowanego leczenia. To, co z pewnością nie pozostaje bez wpływu na oceny pracy lekarzy i opinie o nich, to nagłaśniane w mediach przypadki błędów lekarskich, ale także osobiste doświadczenia niewłaściwego leczenia, a ponadto coraz powszechniejsze sprawdzanie kompetencji lekarskich w różnych źródłach, w tym w coraz częściej wykorzystywanym do tego celu – internecie.

Pejoratywnie na wizerunek lekarza i całej grupy zawodowej wpływa zjawisko korupcji, które w opinii ankietowanych w służbie zdrowia występuje niezmiennie dość powszechnie. Zrozumienia pacjentów nie znajduje też domaganie się przez lekarzy wyższych zarobków, bo w ocenie relatywnie dużej grupy Polaków, na tle innych grup zawodowych – w tym chociażby pielęgniarek – zarabiają oni zbyt dużo.

Niewątpliwie potrzebne jest w Polsce dalsze budowanie takiego modelu relacji lekarz – pacjent, który będzie wychodził naprzeciw nowym potrzebom pacjentów, ale również lekarzy, prowadząc jednocześnie do ulepszenia systemu opieki zdrowotnej jako całości. Natomiast jeszcze bardziej istotny wydaje się odwrotny kierunek – można przypuszczać, że właściwe zmiany systemowe w obszarze służby zdrowia są w stanie w znacznym stopniu poprawić odbiór relacji lekarz – pacjent i wpłynąć na postrzeganie pracy i zaangażowania lekarzy.

Rafał Boguszewski

Bibliografia
Badora B., Polacy o zarobkach różnych grup zawodowych, komunikat z badań CBOS, wrzesień 2013.
Boguszewski R., Społeczne oceny uczciwości i rzetelności zawodowej, komunikat z badań CBOS, marzec 2016.
Feliksiak M., Opinie o korupcji w Polsce, komunikat z badań CBOS, listopad 2013.
Hipsz N., Opinie o funkcjonowaniu systemu opieki zdrowotnej, komunikat z badań CBOS, lipiec 2014.
Omyła-Rudzka M., Opinie o błędach lekarskich i zaufaniu do lekarzy, komunikat z badań CBOS, grudzień 2014.
Omyła-Rudzka M., Zaufanie społeczne, komunikat z badań CBOS, luty 2016.
Raport: Health at a Glance 2015. OECD Indicators. http://www.oecd-ilibrary.org

 

Zaloguj się aby komentować.